Achteruitkijkspiegels

Ben van der Velden
21,99
Op voorraad
SKU
9789025312695
Besproken in NRC
Bindwijze: Paperback / softback
Levertijd 1-2 werkdagen Verzendkosten € 2,95
  • Gratis binnen 14 dagen te retourneren
  • Veilige en makkelijke betaalopties
  • Aangesloten bij Thuiswinkel Waarborg
  • Makkelijk bestellen zonder account
Afbeelding vergroten
Meer informatie
Auteur(s)Ben van der Velden
ISBN9789025312695
BindwijzePaperback / softback
Aantal pagina's224
Datum van verschijning20210202
NRC Recensie4 ballen
Breedte133 mm
Hoogte215 mm
Dikte18 mm
NRC boeken recensie

Herinneringen aan fascinerende Europeanen

Opeens waren ze terug, vorig jaar maart: gesloten grenzen tussen Europese landen die ooit afspraken dat ze die niet meer nodig vonden. Vrij verkeer was het ideaal, en het gezamenlijke belang, maar het coronavirus zorgde voor lange files. Verschillende landen gooiden de grenzen dicht en – want helemaal dicht gingen ze niet – voerden grenscontroles in.

In het eerste essay in zijn boek Achteruitkijkspiegels. Essays over het verleden in het heden schrijft oud-journalist Ben van der Velden over zijn ervaringen met grensovergangen en -controles, en hij heeft er de nodige, als voormalig correspondent van NRC Handelsblad in onder meer Italië en Brussel en tegenwoordig woonachtig aan de Rijn, de grens tussen Duitsland en Frankrijk. Niet de coronacrisis, maar uitspraken van Thierry Baudet over dichte grenzen roepen bij hem herinneringen op.

In elk essay is dat het procedé: een uitspraak of een voorval in het nieuws zorgt ervoor dat Van der Velden iets in zijn ‘achteruitkijkspiegel’ ziet opdoemen. Bij milieuvervuiling ziet hij een afgezet fabrieksterrein in Italië waar vaten gif zijn verdwenen, bij de Dodenherdenking denkt hij terug aan zijn schooltijd in het begin van de jaren vijftig waarin verzetshelden centraal stonden, en als een Duitse Afghaan terechtstaat voor het verkopen van defensiegeheimen aan Iran, verschijnt bij Van der Velden het hoofd van de Franse contraspionage een paar jaar na het einde van de Koude Oorlog voor zijn geestesoog.

Duitse vernietigingsmachine
Het boek is een beetje een potpourri, en ook in de essays zelf springt Van der Velden soms van de hak op de tak (het laatste essay heet: ‘Een heilige, landverraders, de Internationale en een bord grutjes’). Erg is dat niet, omdat je leest over zijn bezoeken aan of gesprekken met de dochter van Italo Svevo, Jan Tinbergen, Gulio Andreotti, Raymond Aron, de vrouw van Pieter Menten, Joschka Fischer. En dan zijn er nog onbekendere, maar niet minder fascinerende figuren, zoals de Poolse diplomaat en politicus Jan Truszczynski. Die voert hij op in dat laatste essay, waarin hij verhaalt over de ontwikkelingen in Polen en Hongarije na de ondergang van het communisme en de toetreding tot de EU.

In het begin vraag je je soms af of de aaneenrijging van gebeurtenissen en ontmoetingen nog tot het formuleren van conclusies leidt, maar Van der Velden is geen man van de theorie. Zijn journalistieke essays – hij gebruikt de term zelf tussen aanhalingstekens – zijn er voor de nieuwsgierige lezer die wel eens een buitenlandse krant opslaat, en gaan uiteindelijk, caleidoscopisch, over niets minder dan de Europese geschiedenis.

In misschien wel het beste en in ieder geval het meest opiniërende essay zegt Van der Velden enkele behartigenswaardige dingen over de veranderingen die het herdenken van de Tweede Wereldoorlog heeft ondergaan. Ooit ging het om heldendom, nu staan de slachtoffers centraal. Inmiddels, schrijft hij, bestaat er in Nederland ‘een permanente behoefte aan discussie over de vraag waarover de jaarlijkse dodenherdenking precies gaat. Ik ken zoiets nergens anders.’ Van der Velden bekritiseert de stemmen in dat debat die voor het luisteren naar en herdenken van álle slachtoffers pleiten. Waak voor ‘relativering van het uitzonderlijke van de Duitse geïndustrialiseerde vernietigingsmachine’. Omdat hij weet en laat zien hoe Fransen, Italianen en Duitsers met de doden uit ’40-’45 omgaan, is hij overtuigend.

Als ik de School voor de Journalistiek was, nodigde ik Ben van der Velden uit om hem te laten vertellen over zijn loopbaan. Wie begin twintig is, kan zich met Achteruitkijkspiegels te goed doen aan de veelkleurige Europese herinneringen en het historisch besef van een oud-journalist. Wie ouder is kan er eigen opdoemende herinneringen aan toevoegen.

30-04-2021 Arnold de Groot

Back to top