Black overlay

Telefonisch bestellen

Graag telefonisch producten bestellen?

088 - 572 05 72 

Op werkdagen van 8.00 tot 19.45 uur, op zaterdag van 11.00 tot 16.30 uur

Klantenservice

Wilt u contact met onze klantenservice?

088 - 572 02 02 

Op werkdagen van 8.00 tot 19.45 uur, op zaterdag van 11.00 tot 16.30 uur

Klantenservice@nrcwebwinkel.nl

Javier Marías : Zo begint het slechte (door Ger Groot)

5
De beperkte reikwijdte van rede, regels en rechtlijnigheid
Ger Groot

De beperkte reikwijdte van rede, regels en rechtlijnigheid | 9 okt. 2015

Filosofie is de kunst van het uitzetten van grote lijnen. Hoe zit onze levenswereld in elkaar, wat moeten we doen en laten, wat is de mens überhaupt voor wezen? Met dat soort vragen is ze in haar element. Maar elke generalisatie laat een wereld van nuances verdwijnen. ‘De’ mens mag dan zus of zo zijn, ík ben net eventjes anders. En dít mag dan doorgaan voor goed en dát voor slecht, in sommige omstandigheden kan dat precies omgekeerd uitvallen.

Daarom kan filosofie het niet stellen zonder literatuur: verhalen die niet gaan over ‘de’ mens en ‘het’ goede, maar over dít personage en deze situatie. Zoals omgekeerd romans minstens impliciet een beroep doen op algemene regels en beginselen, want anders heeft het gewirwar van de menselijke bedoening geen enkele richting of betekenis. In het echte leven is dat niet anders. De Spaanse schrijver Javier Marías kreeg de filosofie van huis uit mee. Zijn vader Julián doceerde haar aan de universiteit en was een veelgelezen essayist. Bij zijn zoon (ook een vruchtbaar essayist) vormt de fictie echter het hart van het oeuvre. De nu vertaalde roman Zo begint het slechte is zijn twaalfde (inclusief de obsederende trilogie Jouw gezicht morgen). Minstens de helft daarvan werd ook buiten Spanje (vooral in Duitsland) een groot succes.

Marías mag in zijn boeken graag mijmerend uitweiden; het plot van Zo begint het slechte is als tegenhanger daarvan tamelijk eenvoudig. Als assistent van een Spaanse cineast krijgt de jonge Juan de Vere de opdracht naspeuringen te doen naar een familievriend die misschien iets ernstigs op zijn geweten heeft. In het huwelijk van de cineast zelf is het verleden ook duister aanwezig. Zijn vrouw reed ooit een scheve schaats en dat blijft hij haar nadragen.

Juan de Vere weet het doopceel van de huisvriend te lichten, maar tegen die tijd wil zijn broodheer daar niets meer van weten. Anders dan zijn vriend vergeeft hij zijn vrouw niet – en dat loopt slecht af. Beide verhalen spiegelen elkaar, én weerspiegelen het huidige publieke debat in Spanje. Is er ooit wel goed komaf gemaakt met de erfschuld van de Burgeroorlog, zo vraagt een jongere generatie in Spanje zich inmiddels af. Moet de herinnering alsnog niet worden opgedolven, en moet daarmee niet juridisch worden afgerekend?

Marías plaatst zijn roman uitdrukkelijk in dat perspectief. De misdaden van de huisvriend hebben te maken met de Burgeroorlog en de daaropvolgende dictatuur. Maar zijn antwoord is dubbelzinnig. De filosofie vraagt om rechtlijnigheid, maar daar wordt de realiteit niet altijd beter van. Waar de cineast ten aanzien van zijn vriend het verleden laat rusten, houdt hij ten aanzien van zijn vrouw (die ook van haar kant zondigde door dat juist níet te doen) vast aan zijn wrok. En daar wordt iedereen slechter van.

Zo begint het slechte is geen pleidooi voor zand-erover. Het is een indringende en hoogst ongemakkelijke verhandeling over de reikwijdte van rede, regels en rechtlijnigheid, en de hinderlijke manier waarop de concrete werkelijkheid daarbij voortdurend zand in de raderen gooit. Een filosofische roman, jazeker, maar dan wel in de beste betekenis van het woord. Want het is óók een verhaal dat je ademloos uitleest.

Zo begint het slechte

 24,99