Black overlay

Telefonisch bestellen

Graag telefonisch producten bestellen?

088 - 572 02 02 (optie 3)

Op werkdagen van 8.00 tot 19.45 uur, op zaterdag van 11.00 tot 16.30 uur

Klantenservice

Wilt u contact met onze klantenservice?

088 - 572 02 02 (optie 1) 

Op werkdagen van 8.00 tot 19.45 uur, op zaterdag van 11.00 tot 16.30 uur

Klantenservice@nrcwebwinkel.nl

Markus Gabriel : Waarom we vrij zijn als we denken (door Menno Lievers)

1
Verwarring alom over mentale toestanden
Menno Lievers

Verwarring alom over mentale toestanden | 1 apr. 2016

Waar de 20ste-eeuwse filosofie in het teken stond van taal, staat tegenwoordig de geest middenin de wijsgerige belangstelling. Ook bij het grote publiek leeft de vraag wat de geest is, blijkens het succes van boeken als Wij zijn ons brein van Dick Swaab, een unverfroren verdediging van het standpunt dat de geest een verzameling hersenprocessen is.

In het onlangs vertaalde Waarom we vrij zijn als we denken attaqueert de Duitse filosoof Markus Gabriel (1980) dit ‘neurocentrisme’. Gabriel is een specialist op het gebied van de Duitse idealistische filosofie uit de Romantiek. Met zijn boek Waarom de wereld niet bestaat werd hij in 2013 bekend buiten de universitaire wereld. Hij betoogt daarin dat er geen coherente wereldbeelden bestaan en dat religie geen bijgeloof is.

Riep Gabriels eerdere werk het beeld op van een jonge, bevlogen filosoof die wat al te geestdriftig was, door dit nieuwe werk gaat dit imago kantelen. Het boek bestaat uit vijf hoofdstukken: ‘Waar gaat het om in de filosofie van de geest?’, ‘Bewustzijn’, ‘Zelfbewustzijn’, ‘Wie of wat is dat eigenlijk: het ik?’ en ‘Vrijheid’. Deze titels suggereren een gedachtegang die leidt tot de conclusie dat we vrij zijn als we denken. Maar wie in dit boek een betoog zoekt komt bedrogen uit. Het is een kakofonie van uitspraken en meninkjes met als enige trait d’union een niet aflatende stroom van verwijzingen naar films uit de populaire cultuur.

Ondertussen zijn de verwijzingen naar de secundaire literatuur zo gering dat je je kunt afvragen of Gabriel zich wel in de stof heeft verdiept. Dit wantrouwen wordt versterkt door het feit dat hij het vakgebied dat in het Engels wordt aangeduid met the philosophy of mind vertaalt met ‘bewustzijnsfilosofie’. Dit vak houdt zich volgens hem bezig met een ‘zeer precies gestelde vraag: wat kenmerkt een mentale toestand’? Gabriel is hier ten prooi aan een verwarring. Als er iets de afgelopen decennia duidelijk is geworden, dan is het dat denken niet hetzelfde is als bewust denken. Bewustzijn is niet een mentale toestand, maar een eigenschap van sommige mentale toestanden. Vragen over mentale toestanden moeten dus onderscheiden worden van vragen over bewustzijn. Vandaar dat in the philosophy of mind het onderzoek naar bewustzijn een aparte subdiscipline vormt. Deze verwarring doordesemt het gehele boek, waarin alle posities, maar dan ook alle, op hun best slordig, en op hun slechtst totaal verkeerd worden weergegeven.

Ook vertaler Huub Stegeman kan het vaak niet meer volgen. Niet alleen is de bibliografie niet aangepast aan het Nederlandse taalgebied, zodat er talloze Duitse vertalingen van Engelse literatuur in staan vermeld, maar ook wekt hij dikwijls de indruk niet te begrijpen wat hij heeft vertaald. Dit is niet een boek dat je iemand kunt aanraden die geïnteresseerd is in de filosofie van de geest. Dit is een boek dat je zo iemand moet afraden.