Black overlay

Telefonisch bestellen

Graag telefonisch producten bestellen?

088 - 572 05 72 

Op werkdagen van 8.00 tot 19.45 uur, op zaterdag van 11.00 tot 16.30 uur

Klantenservice

Wilt u contact met onze klantenservice?

088 - 572 02 02 

Op werkdagen van 8.00 tot 19.45 uur, op zaterdag van 11.00 tot 16.30 uur

Klantenservice@nrcwebwinkel.nl

De hel van 1812

Bart Funnekotter

Besproken in NRC
4

Schrijf een recensie

Bindwijze: Paperback / softback
 21,99
Levertijd: 1-3 werkdagen
Verzendkosten: € 1,95 per bestelling

Besproken in NRC

Waar blijft de veldslag?
Rene van Stipriaan

Waar blijft de veldslag? | 6 nov. 2015

4

Het begin van Napoleons veldtocht naar Moskou druipt van de klassieke hoogmoed: we gaan dat varkentje even wassen, de Russen verdienen straf, ze vragen erom. Het zou het begin van een Laurel & Hardy-film kunnen zijn. En dan weet je hoe het afloopt: in pijn en chaos.

In het voorjaar van 1812 maakten een half miljoen militairen en ondersteunend personeel zich klaar om naar Rusland te trekken. Ze namen afscheid van hun dierbaren ‘met gevoelens van twijfelachtig weerzien’, aldus de 20-jarige cavalerist Piet Geesteranus. Hij was een van de ongeveer 15.000 Nederlanders die mee marcheerden. Zijn vaderland zag hij niet meer terug: hij stierf roemloos in krijgsgevangenschap.

Dankzij Bart Funnekotters De hel van 1812 heeft Geesteranus na twee eeuwen zijn stem terug, net als zo’n dertig andere Nederlandse Ruslandgangers, van wie brieven, dagboeken en memoires in archieven onaangeroerd bleven. Funnekotter dook ze op toen hij onderzoek deed naar ene Willem Funnekotter, die ook aan de tocht deelnam en pas na jaren uit Siberië terugkeerde. Bleef deze Willem schimmig, de getuigenissen van die dertig anderen bleken ongekend levendig en gedetailleerd. De hel van 1812 levert een hartverscheurend beeld op van een steeds verder ontsporende onderneming. Je weet hoe het afloopt – toch kun je dit boek niet wegleggen.

Wanorde

De oorlogsmachine zette zich, aangevoerd door Napoleon, op 9 mei 1812 in Parijs in beweging, in de stellige verwachting voor de winter terug te zijn. Napoleon zong onderweg geregeld de Marseillaise. De Nederlandse grenadier Charles de Quaij was er getuige van en hoorde dat de keizer zelden zo’n goed humeur had.

Nederlandse militairen hadden niet zo’n goede naam. Het waren vaak oergezonde, maar ook kleinzerige kerels. Toch nam Napoleon ze graag op in zijn Keizerlijke Garde en in zijn lijfwacht. Het leverde Funnekotter mooie snapshots op van een politiek genie dat langzaam beseft dat hij een fatale taxatiefout heeft gemaakt.

Het leger naderde Rusland in het late voorjaar. Willem d’Auzon de Boisminart, een luitenant uit Maastricht, kreeg in Polen van een baron te horen: ‘Ik ken Rusland en de Russen; wat gebeurt er als deze u tot ver in hun land lokken en de winter u daar overvalt?’ Onheilspellende woorden die Napoleon niet bereikten.

De Grande Armée marcheerde op 24 juni Rusland binnen. Napoleon hoopte het Russische leger in een grote veldslag in één keer te vernietigen. Maar de Russen trokken zich steeds verder terug, zonder slag te leveren, precies zoals de baron had voorspeld. Maandenlang marcheerde een tientallen kilometers lange legertros door Rusland in een macaber verlangen naar een veldslag. De aanvoerlijnen werden steeds langer, het voedsel werd schaars. Het leger werd geteisterd door slecht weer, ook in de zomer. Tienduizenden paarden stierven en in nog geen maand waren de Franse gelederen uitgedund met 100.000 man, vaak door ziekte en desertie.

Er werden te voet enorme afstanden afgelegd, soms wel veertig kilometer op één dag, door gebieden waar nauwelijks een sterveling woonde. Vaak ging de opmars ook ’s nachts door, in een poging de Russen tot een slag te dwingen. Kapitein Abraham Calkoen schreef aan zijn vader: ‘We snappen er niks van. De Russen moeten zich in verschrikkelijke wanorde terugtrekken…’ Het was een manier van zichzelf moed inpraten.

Dat de Russen wisten wat ze deden, werd duidelijk in de buurt van Smolensk. Steeds vaker kwam het tot schermutselingen. Kapitein Aart Kool, lid van de genie, stond er voor het eerst van zijn leven op een slagveld. Hij zag een Russische soldaat met een grote beenwond: ‘Ik steeg van mijn paard en gaf hem uit mijn fles een weinig korenbrandewijn te drinken, wat hem goed scheen te doen. Hij maakte de pantomime een mes te willen hebben om het verbrijzelde been geheel af te snijden.’ Kool probeerde hulp te zoeken, maar de Rus overleed binnen enkele uren.

Sabotage

Zo werden de Nederlanders, zoals het hele Napoleontische leger, snel in het leven gehard. En het ergste moest nog komen. Het behoort allemaal tot de legende van Napoleon: hoe hij zich liet verleiden Moskou in te nemen, hoe de stad kort daarop door sabotage in brand stond, en daarna de lange terugtocht, bij soms dertig graden vorst, in een sadistisch kat-en-muisspel met de Kozakken, die de vernedering compleet maken. Met minder dan één tiende van zijn oorspronkelijke strijdmacht wist Napoleon aan dit inferno te ontsnappen.

Al deze episoden vol schrijnende ellende, decadentie en individuele verloedering, werden door Nederlandse ogen met verrassend veel gevoel voor detail waargenomen. De hel van 1812 bevat daardoor materiaal voor minstens drie filmscripts. Generaal Anthony van Dedem is een geknipte hoofdfiguur. Een vleug Napoleon, een vleug baron van Münchhausen. Mooi is het verhaal dat hij tijdens de terugtocht ontdekt dat zijn Duitse knecht een 14-jarig meisje is, kunstig vermomd in mannenkleren. Van Dedem koopt voor haar een paard, zodat ze de terugtocht verder niet te voet hoeft af te leggen. Hij zorgt goed voor haar, tot hij haar in de chaos op de noodbrug over de Berezina uit het oog verliest. Voor altijd. Hollywood zou er wel raad mee weten.

Productinformatie

De grootste ramp uit de Nederlandse militaire geschiedenis Verzengende hitte, snijdende kou, honger, ziekte, uitputting en bloeddorstige kozakken: de dood loerde overal tijdens Napoleons Russische veldtocht van 1812. Een invasie die was begonnen met wapperende vaandels en een half miljoen mannen in prachtige uniformen, eindigde zes maanden later in een nederlaag van ongekende omvang. In het verdoemde leger van de Franse keizer vochten ook 15.000 Nederlanders: sommigen vrijwillig, velen dienstplichtig. Het overgrote deel van dit contingent overleefde het avontuur niet. In De hel van 1812 vertelt Bart Funnekotter voor het eerst het verhaal van de dramatische tocht van deze mannen, twee eeuwen nadat ze naamloos de geschiedenis in verdwenen. Met behulp van nog niet eerder gepubliceerde dagboeken, brieven en memoires beschrijft hij hun ondergang - en, in een enkel geval, hun miraculeuze redding. De hel van 1812 biedt een nieuw, veelzijdig, Nederlands perspectief op een legendarische catastrofe. Bart Funnekotter is historicus en redacteur van NRC Handelsblad.

Productkenmerken

ISBN 9789035139503
Auteur Bart Funnekotter
Uitgever Prometheus/Bert Bakker
Datum uitgave 20151023
Lengte (in mm) 232
Breedte (in mm) 152
Dikte (in mm) 31
Aantal pagina's 336

Recensie van klanten

Schrijf uw eigen recensie

U recenseert: De hel van 1812

  •  
    1 ster
    2 sterren
    3 sterren
    4 sterren
    5 sterren
    Beoordeling

* Vereiste velden