Black overlay

Telefonisch bestellen

Graag telefonisch producten bestellen?

088 - 572 05 72 

Op werkdagen van 8.00 tot 19.45 uur, op zaterdag van 11.00 tot 16.30 uur

Klantenservice

Wilt u contact met onze klantenservice?

088 - 572 02 02 

Op werkdagen van 8.00 tot 19.45 uur, op zaterdag van 11.00 tot 16.30 uur

Klantenservice@nrcwebwinkel.nl

Een groots en meeslepend leven

Gerard Termorshuizen, Coen van 't Veer

Besproken in NRC
3

Schrijf een recensie

Bindwijze: Paperback / softback
 19,95
Levertijd: 1-3 werkdagen
Verzendkosten: € 1,95 per bestelling

Besproken in NRC

Kester Freriks

De Citizen Kane van Nederlands-Indië | 19 apr. 2019

3

Een jongeman van Nederlands-Indische komaf ontleende zijn lijfspreuk aan Napoleon: ‘Activité... Activité... Vitesse...’ Hij dwong bewondering af door zijn energie, uitstraling, succes bij vrouwen en exuberante leefstijl, als een Indische Great Gatsby. Journalist en persmagnaat Dominique Berretty (1891-1934) doorbrak als Indische jongen, geboren in Djokjakarta, de ‘kleurbarrière’ van het voormalige Nederlands-Indië en hield in het begin van de twintigste eeuw met zijn persbureau Aneta de kolonie in zijn greep. De biografie die Gerard Termorshuizen en Coen van ’t Veer aan hem wijden heet terecht Een groots en meeslepend leven, naar een dichtregel van Hendrik Marsman.

De biografen beginnen Berretty’s levensverhaal met zijn tragische dood: vanaf Schiphol onderweg naar Batavia. Het toestel de Uiver, een van de paradevliegtuigen van de KLM, belandt in de nacht van 19 op 20 december 1934 boven de Syrische woestijn in noodweer en stort neer. Bemanning en inzittenden komen om. De catastrofe bracht grote verslagenheid teweeg, ‘in de kolonie en in het moederland’, zoals de biografen stellen in het taalgebruik van toen. De necrologieën maken melding van een man met een tomeloze ambitie en megalomane geldingsdrang. En vooral van het raadsel van een Indische jongen die zonder geld, vrienden of protectie de ‘begaafdheid en wilskracht’ bezat op Amerikaanse wijze van krantenjongen tot miljonair te worden.

De Indische pers, eerder door Termorshuizen in het standaardwerk Realisten en reactionairen (2011) beschreven, is er een van vurige pennenstrijd en heethoofdige scheldpartijen. Niet voor niets heet een van de periodieken waaraan Berretty was verbonden De Zweep. Als verslaggever van nog geen twintig bij het Bataviaasch Nieuwsblad trekt Berretty de aandacht van de hoofdredactie: zijn vlotte pen en hartstochtelijke nieuwsgierigheid brengen hem in de voorhoede van de journalistiek. Maar er is meer. Berretty voelt scherp aan waaraan de lezers in de archipel behoefte hebben. Men wil vermaak, satire en liefst persoonlijke aanvallen.

In het begin van zijn carrière was Berretty ervan overtuigd dat hij niet alleen de blanke elite, maar ook de Indo-Europeanen moest bereiken met periodieken als De ReflectorDe Magneet en later De Zweep, een blad met ‘striemende berichten’. In blanke kringen werd De Reflector als ‘pornografisch’ bestempeld vanwege de tekeningen van schaars of geheel ontklede vrouwen, en vanwege rubrieken als de ‘Erotische vragenbus’ en ‘Los en vast’ ofwel: wie was met wie? Berretty zag sensatie als essentieel kenmerk van zijn blad dat diende als een ‘met tropisch gif bestreken stiletto tegen de verveling, zoowel in de hoofdsteden van Indië als op de eenzame buitenposten en landbouwondernemingen op de verste randen van Insulinde’.

De grootste faam verwierf Berretty in 1917 met het opzetten van Aneta (Algemeen Nieuws- en Telegraaf-Agentschap), waarmee hij via telegrafie en een correspondentennetwerk internationaal nieuws en vooral beurskoersen razendsnel in Indië wist te krijgen. Daar was vanuit handelsondernemingen enorme vraag naar en Berretty verdiende goud. Hij reed rond in dure auto’s en bouwde in de bergen bij Bandoeng een kapitaal buitenhuis. Zijn rusteloze liefdesleven was voer voor de roddelpers: hij trouwde zes keer en onderhield ook nog een keur aan vriendinnen.

Het feitenmateriaal en het namen noemen in Een groots en meeslepend leven is soms overdadig, zodat het zicht op het werkelijke verhaal verduisterd raakt. Dat schept nodeloos verwarring. In het boek zit ook een fascinerende diepere laag, die zich moeizaam prijsgeeft. Of durfden de auteurs het niet aan? Berretty stond namelijk zeer ambivalent tegenover de nationalistische politiek die in de jaren twintig en dertig opgeld deed. Hij koos duidelijk de Nederlandse zijde, getuige zijn opmerking dat de ‘inlander’ er wel bij vaart ‘indien zoo lang mogelijk het Rood-Wit en Blauw zijn banen sliert over dezen archipel’. De biografen stellen daar zijn liefde voor zijn Javaanse moeder tegenover, die in traditionele kledij de Gouverneur-Generaal tegemoet trad.

De biografie is geschreven vanuit een vanzelfsprekende koloniale context en laat zien dat Berretty ‘een koloniale mentaliteit’ vertegenwoordigt. Dat zal bij lezers met anti-koloniale gevoelens niet altijd welkom zijn. De polemisch geaarde Berretty, de Citizen Kane van Indië, legt zich uiteindelijk neer bij de koloniale verhoudingen. Dit is de diepere betekenis van deze biografie over een bijzondere journalist. Maar het spannende levensverhaal had moediger gekund. De hedendaagse postkoloniale discussie vraagt ook om een herijking van Berretty’s plaats in de Nederlands-Indische maatschappij.

Productinformatie

Dominique Berretty (1891-1934) behoort tot de grote figuren uit het vroegere Nederlands-Indië. Geboren in Jogyakarta (Midden-Java) in een eenvoudig Indo-Europees milieu slaagde hij erin de koloniale kleurbarrière te doorbreken en klom hij op van klerk tot persmagnaat. Trok hij al als journalist sterk de aandacht, beroemd werd hij om zijn in 1917 in Batavia opgerichte persbureau Aneta. Het haalde de kolonie definitief uit haar isolement en is van immense betekenis geweest voor Indië en het moederland. Vanwege zijn overrompelende ondernemerschap, flamboyante levensstijl en opzichtige liefdesleven was Berretty een veelbesproken figuur in de om haar roddelcultuur toch al zo beruchte kolonie. Affaires en conflicten vormden zowel in zijn zaken – als privéleven een onlosmakelijk deel van zijn bestaan. Zijn megalomanie alsook pathologische behoefte aan erkenning en bewondering brachten hem onder meer tot de bouw van de gigantische – nog steeds bestaande – Villa Isola in de buurt van Bandung. In 1934 kwam hij, slechts 43 jaar oud, om bij de beruchte vliegtuigcrash van de Uiver in de Syrische woestijn. Hij ‘stierf zoals hij had geleefd, opzienbarend’, schreef een vriend. In de pers werd hij herdacht als ‘een van Indië’s grote zonen’. Een groots en meeslepend leven handelt over het leven van een fascinerende persoonlijkheid tegen de achtergrond van de snel veranderende koloniale samenleving in de decennia van vlak voor de Tweede Wereldoorlog.

Productkenmerken

ISBN 9789462493155
Auteur Gerard Termorshuizen, Coen van 't Veer
Uitgever Walburg Pers B.V., Uitgeverij
Datum uitgave 20180903
Lengte (in mm) 230
Breedte (in mm) 150
Dikte (in mm) 27
Aantal pagina's 288

Recensie van klanten

Schrijf uw eigen recensie

U recenseert: Een groots en meeslepend leven

  •  
    1 ster
    2 sterren
    3 sterren
    4 sterren
    5 sterren
    Beoordeling

* Vereiste velden