Black overlay

Telefonisch bestellen

Graag telefonisch producten bestellen?

088 - 572 05 72 

Op werkdagen van 8.00 tot 19.45 uur, op zaterdag van 11.00 tot 16.30 uur

Klantenservice

Wilt u contact met onze klantenservice?

088 - 572 02 02 

Op werkdagen van 8.00 tot 19.45 uur, op zaterdag van 11.00 tot 16.30 uur

Klantenservice@nrcwebwinkel.nl

Jij bent van mij

Peter Middendorp

Besproken in NRC
5

Schrijf een recensie

Bindwijze: Paperback / softback
 20,99
Levertijd: 1-3 werkdagen
Verzendkosten: € 1,95 per bestelling

Besproken in NRC

Op dat ene moment was hij een beest
Thomas de Veen

Op dat ene moment was hij een beest | 7 mei 2018

5

Een geweldig vernuftige roman over een moord die verwant is met de moord op Marianne Vaatstra.

Hij heeft het gedaan. Een meisje verkracht, in een weiland in de nacht, en vermoord. Een paar uur later stond hij weer in de keuken van de gezinsboerderij, zijn leven ging gewoon verder. De moord wekte wel beroering: ‘De wereld was een tv-detective waarvan ik de enige toeschouwer was’, noteert hij. Maar toch: gewoon verder. Tot hij dertien jaar later opgeroepen wordt om DNA af te geven. En de politie op een dag aanbelt.

Peter Middendorp (1971), romancier en columnist, laat de man zijn verhaal doen in de roman Jij bent van mij en de feiten wijzen in één richting: de moord op Marianne Vaatstra. ‘Jij bent van mij’, dacht Jasper S. ook, toen hij het 16-jarige Friese meisje die nacht zag fietsen, zo verklaarde hij in 2013 voor de rechter.

Maar dit is fictie, dus we moeten die feiten loslaten. Dit meisje heet Rosalinde.

Welke kant het op gaat, weten we zo wél meteen al. Hij is schuldig. Maar waarom deed hij het? Hoe laat dit zich verklaren? Wie is deze man?

Vooral: een man van gewoonten, van mechanismen. Tille Storkema doorziet hoe mensen in elkaar zitten, hoe de dingen gaan. Beslist beredeneert hij of het verstandig is om kinderen aan risico’s bloot te stellen, hoe we met landbouwgif de natuur verwoesten, enzovoorts. Aanvankelijk valt nauwelijks op dat het hier gaat om huisgemaakte waarheden, omdat hij zelf zijn relaas doet, hij klinkt redelijk, redeneert logisch. Dat is de geniepige kracht van Middendorp in zijn vierde roman: hij schrijft vernuftig zonder dat je dat constant in de gaten hebt.

Vreemde verhouding

Onopvallend wordt bijvoorbeeld het eerste kiempje gezaaid voor wat je later als motief voor de moord kunt aanvoeren. Tille beschrijft smiespelende meisjes in de dorpsdisco, waarna hij hen wegzet, het mechanisme eigenhandig blootlegt – bam: ‘Mannen maken de oorlog, vrouwen kiezen de doelen. Nooit maken ze zelf eens vieze handen. Alles gaat impliciet, via de band. Met een gebaartje. Een blik.

Is dat domweg puberpraat, of ook een voorbode? Algauw raak je van dat laatste overtuigd, want het is niet het enige zinnetje dat Tille’s vreemde verhouding tot vrouwen suggereert. Heel eigenaardig (maar voorgespiegeld als doodnormaal) is zijn verhouding tot Ada, zijn echtgenote, die als jongedame introk in de boerderij van de Storkema’s, en over haar eigen familie of geschiedenis niemand ooit iets vertelt. Ze krijgen een dochter en zoon, maar dan is ‘de sjoege verdwenen’, noteert Tille begripvol: ‘Een echtgenote geeft seks als een koe melk – een paar seizoenen, vijf, zes, en het beste is er wel vanaf.’

Wij denken daar het onze van, maar in Tille’s hoofd is geen ruimte voor tegenspraak, ook al omdat men niet bepaald het hart op de tong heeft in het klassiek-plattelandse huishouden (ze worden er omringd door ‘een mannelijk landschap, recht en duidelijk’!). Omdat Middendorp ons verleidt om de redeneringen te slikken, ontwikkelen we steeds meer inzicht in de mechanismen die hem tot het moorden leidden – al mogen we dat zelf te voorschijn puzzelen.

Want Jij bent van mij is ook een apologie van een moordenaar, Tille zelf noemt het een ‘ongeluk’. Hij stond onder druk, kreeg thuis niet wat hij wenste, ging fietsen door de nacht, kwam Rosalinde tegen en verloor zijn verstand, één moment. ‘Een moment en je leven is voorbij, alle andere momenten van hetzelfde leven zijn waardeloos geworden’, constateert hij – berustend, maar ook neigend naar vrijpleiterij. Want de cellen waaruit zijn lichaam op dat ene moment bestond, betoogt hij, zijn nu allemaal vervangen. Welke cel in hem is dan nu nog schuldig, of minstens medeplichtig? ‘De spreeuwenwolk aan cellen die door een vorm vloog die ze Tille Storkema waren gaan noemen, was gediskwalificeerd, onbruikbaar, uit de race genomen. Het moment was de uitzondering, alle andere momenten zijn vrij van ongelukken gebleven, maar dat telt niet meer, dat is niet langer belangrijk.’

Die zinnen vormen zijn slotredenering in een van de adembenemendste hoofdstukken, waarin Middendorp de herinneringen van meerdere gebeurtenissen door elkaar laat lopen: hoe Tille met tienerdochter Suze door het weiland loopt, en hoe hij dat eerder deed met Rosalinde. Dat is een krachttoer van schrijftechniek – net als in het mindfuck-hoofdstuk 16 (mijn lievelingshoofdstuk), waarin de kwade herinneringen zich mixen met een nachtmerrie, en de helderheid, veelbetekenend, even uit Tille’s hoofd verdwijnt.

Opgroeiende dochter

Glashelder schrijft Middendorp dat op. Zoals hij in de hele roman doet: korte zinnetjes, beknopte alinea’s, knappe overschakelingen. Beschrijvingen zijn goed getroffen (‘Ze glimlachte kartelig’), soms ook echt mooi (als je houdt van zintuiglijke beschrijvingen van opschrikkende koeien en hun excrementen: ‘Het spatte van de vloer terug tegen de wanden omhoog, tegen de poten, pensen en uiers; de spenen al open.’). Poeslief zijn Tille’s woorden over zijn dochter – een lijn in de roman die steeds indringender wordt. En je zou bijna vergeten dat Jij bent van mij óók een schitterende boerenroman is, hard, noest en aards, met een tragisch randje van vergankelijkheid.

Zelfs in die dreiging die over het platteland hangt – de nieuwbouwwijk verrijst al – weerklinkt het hoofdonderwerp van de roman: de verwoestende kracht van mechanismen. Steeds voert Middendorp verhaallijnen op die als argument kunnen dienen voor Tille’s pleidooi: als hij zo’n speelbal van mechanismen is, kun je dan redelijkerwijs nog over schuld spreken?

Zijn vrouwenhaat dreef hem tot de moord, dat hebben wij lezend blootgelegd, maar hij is zich niet eens bewust van zijn misogynie. En hij is sinds dat ene ongelukkige moment toch altijd een voorbeeldige gezinsvader geweest? Hij laat er geen twijfel over bestaan: hij is en blijft schuldig aan een vreselijke moord, maar is hij ook onmenselijk, een beest?

En dan kunnen we de feiten rond Marianne Vaatstra toch niet helemaal loslaten – die zaak was zo pikant omdat de mensen in het nabijgelegen asielzoekerscentrum lange tijd collectief voor schuldig gehouden werden, waarbij de ontmaskering van de dader voor een cynisch-ironische afloop zorgde. Het is bijzaak in de roman, maar oorverdovend aanwezig. Bij de komst van het azc staat er onderkoeld: ‘Mijn ouders konden zich niet herinneren dat iemand in de krant had laten zetten dat wij hier omhoog zaten met onze gastvrijheid.’ De wreedheid van de moord werd van lieverlee ‘on-Nederlands’ genoemd, en: ‘Ze hebben ook andere ideeën over vrouwen’, weet de oude Storkema.

Xenofobie, vooroordelen – ook zoiets waarvan je onbewust doordrongen kunt zijn, zo’n mechanisme. Zo verbreedt Middendorp de schuldvraag en verbindt hij het lot van Tille aan dat van ons allemaal. Waardoor het ijzersterke Jij bent van mij nog lang onder je huid blijft zitten.

Productinformatie

Op een nacht vergrijpt Tille Storkema, een jonge boer en vader van twee kleine kinderen, zich bij een fietspad aan een zestienjarig meisje uit het dorp. De volgende ochtend wordt zij naakt en levenloos teruggevonden in een weiland. Dertien jaar zal het duren voordat Tille eindelijk wordt gepakt en de waarheid met kracht zal doordringen tot de wereld, het dorp, zijn vrouw, zijn kinderen. Dertien lange jaren blijft Tille gewoon een boer, een echtgenoot en een vader. Tot aan het einde probeert hij een goede vader voor Suze te zijn, zijn kleine meid. Maar er komt steeds meer druk op hem te staan. Het dorp smeedt zich wild aaneen tegen de vermeende daders uit het asielzoekerscentrum. Tille wordt geplaagd door ontwrichtende herinneringen. Onder zijn ogen bereikt zijn dochter Suze de leeftijd van zijn slachtoffer. Jij bent van mij is een roman over een dader en een vader. Zelden werd een eerlijker beeld van een misdaad neergezet dan in deze uitzonderlijke roman, even spannend als onthutsend, even schuchter als schaamteloos, geschreven met het stilistisch vernuft van een meester. Peter Middendorp (1971) brak in 2014 door met Vertrouwd voordelig, een aangrijpende, humoristische roman over zijn jeugd in een Blokker-winkel in Emmen. De roman werd met sterren begroet in de kritiek, en er werden meer dan 15.000 exemplaren van verkocht. Hij kwam op de longlist van de Libris Literatuurprijs en werd bekroond met de Groninger Boekenprijs. Sinds 2012 is Middendorp columnist bij de Volkskrant. Over Vertrouwd voordelig: 'Een machtig boek over een jongen die opgesloten zit in een poel van goedkoop plastic, eenvormigheid en het inschikkelijke dat een middenstander in een kleine gemeenschap aanhangt.' - NRC HANDELSBLAD ***** 'De motor van deze roman: wat betekent het om een zoon te zijn? Middendorp is niet alleen een erg goede columnist, maar ook een romanschrijver. Een echte.'- ARIE STORM, HET PAROOL **** 'Middendorp gunt je een blik in de afgrond van zijn verleden, en dat maakt alle humor wrang. Vertrouwd voordelig is een zwarte komedie. Een van de mooiste boeken van het jaar.'- TZUM 'Middendorp is onbedaarlijk grappig, bezit borend ontledingsvermogen en genadeloze zelfspot, maar daar zijn nu de deugd en de diepte van deze roman aan toegevoegd. Een schrijver heeft zijn stem gevonden.'- TOMMY WIERINGA, DAGBLAD VAN HET NOORDEN

Productkenmerken

ISBN 9789044629248
Auteur Peter Middendorp
Uitgever Prometheus
Datum uitgave 20180419
Lengte (in mm) 200
Breedte (in mm) 125
Dikte (in mm) 25
Aantal pagina's 304

Recensie van klanten

Schrijf uw eigen recensie

U recenseert: Jij bent van mij

  •  
    1 ster
    2 sterren
    3 sterren
    4 sterren
    5 sterren
    Beoordeling

* Vereiste velden