Black overlay

Telefonisch bestellen

Graag telefonisch producten bestellen?

088 - 572 05 72 

Op werkdagen van 8.00 tot 19.45 uur, op zaterdag van 11.00 tot 16.30 uur

Klantenservice

Wilt u contact met onze klantenservice?

088 - 572 02 02 

Op werkdagen van 8.00 tot 19.45 uur, op zaterdag van 11.00 tot 16.30 uur

Klantenservice@nrcwebwinkel.nl

Oude dozen

Marja Vuijsje

Besproken in NRC
4

Schrijf een recensie

Bindwijze: Paperback / softback
 21,99
Levertijd: 1-3 werkdagen
Verzendkosten: € 1,95 per bestelling

Besproken in NRC

Boeken als feministische ankers
Clara van de Wiel

Boeken als feministische ankers | 28 jun. 2019

4

Marja Vuijsje Met een aangename lichtheid verweeft Vuijsje het feminisme met een ode aan boeken die ooit de vrouwenemancipatie dienden, maar nu bij het vuilnis staan.

Het regende en Marja Vuijsje stond naast een papiercontainer, en toen ze de titel zag kon ze de neiging niet onderdrukken. In de doos met boeken die ze aantrof zat een exemplaar van Simone de Beauvoirs De tweede sekse en Vuijsje móest het even openslaan. De eerste onderstreepte zin bleek haar favoriete, de uitleg waarom De Beauvoir had geaarzeld een boek te schrijven over ‘de vrouw’: ‘Het is een irriterend onderwerp, vooral voor vrouwen.’

Die zin is na zeventig jaar nog altijd onweerstaanbaar. Je kunt je dan ook goed voorstellen waarom ze de anekdote erover opnam in haar boek over de feministische beweging, en dat boek Oude dozen noemde.

Hierin beschrijft Vuijsje (1955) haar feministische Werdegang aan de hand van vergeelde boeken die ze bij papierbakken aantreft. Boeken als De tweede sekseHet gouden boekDe mystieke vrouw, maar ook Turks fruitDe schaamte voorbij en Het kleine verschil. Boeken die de achtergrondmuziek waren van een revolutie, maar waar in 2019 zelfs de kringloopwinkel niet op zit te wachten.

Vuijsje wil ze nog wel eens openslaan, soms uit schuldgevoel of nostalgie, maar vooral om te onderzoeken welke werken haar, en daarmee haar generatie, vormden, in een tijd dat er nog optimistisch aan een betere wereld werd geklust. Boeken over dialectisch materialisme, klassenstrijd-antithese en huisslavernij, die nu haast komisch aandoen, maar die ooit vriendschappen deden sneuvelen.

Terugkijken op jeugdig idealisme en engagement is link: het kan gemakkelijk doorslaan in verheerlijking, of juist in gêne over eigen onbezonnenheid, teleurstelling of rancune. Ook bij feministen van vorige generaties kom je dat soms nog tegen: juist omdat er voor de vrouwenzaak duidelijke verworvenheden zijn bereikt, lijkt het voortzetten van de strijd voor andere, ogenschijnlijk onbeduidender doelen, wrevel op te wekken.

Van dat alles niks bij Vuijsje. Zij beschrijft zichzelf en haar generatie met een aangename lichtheid. Dat komt ook doordat de vorm zo goed werkt. Op een mooie manier verweeft Vuijsje het feminisme met een ode aan boeken en aan de emanciperende kracht van het lezen. Boeken zijn ook persoonlijke ankerpunten, schrijft ze: ‘Ik zou niet weten hoe ik mij staande zou hebben gehouden zonder de boeken die op mijn pad kwamen.’

Feministenfacties

Boeken zijn zoveel meer dan de letters die erin staan, omdat theorievorming altijd óók persoonlijke ontwikkeling is, samenhangt met vriendschap, liefde, volwassen worden, je milieu en verwachtingen ontstijgen. Achter De Beauvoir ziet Vuijsje ‘een groeiende reeks overleden vrouwen opdoemen aan wie ik graag terugdenk.’

Zo transformeerde Vuijsje van ‘graag lezend werkend meisje’ tot ‘bijna fulltime activiste’. Uiteindelijk bekoelde haar activisme wel, hoewel ze nadrukkelijk afstand neemt van reformisten die nu ‘badinerend doen over alles wat met links wordt geassocieerd’. Niet dat ze de beweging idealiseert: ze schrijft met milde spot, soms vilein, over de elkaar bevechtende feministenfacties, de vrouwen die alle banden met mannen wilden verbreken en veel te driftig ‘de gewone vrouw’ wilden emanciperen.

Heel soms zit er een steekje in de richting van hedendaagse feministen, vaak meer uit verwondering dan hatelijkheid. Bijvoorbeeld dat ze moet denken aan een citaat van Alice Schwartzer (‘Het recht, niet langer vrouwelijk te zijn, maar menselijk, nemen we definitief in eigen hand’) als ze ‘weer eens een jonge feministe met de looks van een fotomodel hoort zeggen hoe oneerlijk het is dat vrouwen op hun uiterlijk worden beoordeeld’.

Ook de Amerikaanse feministe Phyllis Chesler publiceerde onlangs haar memoires over de vrouwenbeweging. In A Politically Incorrect Feminist: Creating a Movement with Bitches, Lunatics, Dykes, Prodigies, Warriors, and Wonder Women blikt de schrijfster van de bestseller Women and Madness (1972) terug op haar jaren als prominent feminist. Chesler was een van de stekeligste persoonlijkheden van de beweging, zie ook in de decennia na de tweede golf regelmatig van zich liet horen, als boze stiefmoeder, en ook als islamcritica en verdediger van Israël.

Haar boek zit vol herrie en kift, vooral in de eindeloze reeks anekdotes over kopstukken als Gloria Steinem en Andrea Dworkin. Soms is dit vermakelijk en opzienbarend: het toont de rafelrandjes van een revolutie waarin sisterhood vaak alleen voor de bühne standhield. Voor Chesler kwam het dieptepunt toen ze na een verkrachting steun zocht bij Steinem en anderen, maar gevraagd werd haar mond te houden om de beweging niet in diskrediet te brengen.

Zo worden er flink wat persoonlijke vetes uitgevochten en diagnosticeert Chesler nog even alle prominente feministen met een psychische stoornis. Zelfreflectie of het begin van een analyse van wat de anekdotes zeggen over idealisme, activisme en de uiteindelijke balans, ontbreekt. Dat levert een wrokkig boek op, dat soms moeilijk door te komen is.

Vijandigheden

Terugkijkend ziet Vuijsje daarentegen dat de teksten die door ‘het soort feministen over wie zoveel nare verhalen had gehoord’, haar nu opeens ‘vilein-geestig’ voorkomen. Het illustreert hoezeer ideologie verbonden is met persoonlijke verhoudingen en het beeld ervan vertroebeld kan worden door vijandigheden. Iets dat ook hedendaagse activisten (en feministen) zich mogen realiseren.

Vuijsje merkt op dat de waardering voor schrijfsters in de vrouwenbeweging meestal groter was dan voor de aanvoersters van die beweging. Uiteindelijk vertrouwt ze erop dat De Beauvoirs ‘gedachtengoed wordt hooggehouden door jonge feministen die meer doen dan “bah” roepen.’ De boeken blijven, ook nu.

Productinformatie

Het idee van ‘Oude dozen’ is ontstaan toen het Marja Vuijsje begon op te vallen hoe vaak ze afgedankte feministische boeken in oude dozen langs de weg zag staan. Die afgedankte boeken zijn bijvoorbeeld ‘De tweede sekse’ van Simone de Beauvoir, en ‘De schaamte voorbij’ van Anja Meulenbelt. Achter die boeken doemt de cultuur op van jongeren die vonden dat alles anders moest. Een deel van de naoorlogse generatie wilde af van de braafheid van hun vaders en moeders. Ze vormden een tegenbeweging die onder meer het christendom, de sekseongelijkheid, Amerika, het kapitalisme en truttige ouders aanklaagde. ‘Oude dozen’ is autobiografie, lees- en sociale geschiedenis ineen. Met haar zo bekende scherpzinnige en ironische blik kijkt Marja Vuijsje terug op de Tweede Feministische Golf, haar eigen leven en dat van de min of meer feministische vriendinnengroep die toen gevormd werd.

Productkenmerken

ISBN 9789045032252
Auteur Marja Vuijsje
Uitgever Atlas Contact
Datum uitgave 20180925
Lengte (in mm) 210
Breedte (in mm) 135
Dikte (in mm) 23
Aantal pagina's 256

Recensie van klanten

Schrijf uw eigen recensie

U recenseert: Oude dozen

  •  
    1 ster
    2 sterren
    3 sterren
    4 sterren
    5 sterren
    Beoordeling

* Vereiste velden