Dat hadden we nooit moeten doen

Duco Hellema, Margriet van Lith
22,50
Op voorraad
SKU
9789044644302
Besproken in NRC
Bindwijze: Paperback / softback
Levertijd 1-2 werkdagen Verzendkosten € 2,95
  • Gratis binnen 14 dagen te retourneren
  • Veilige en makkelijke betaalopties
  • Aangesloten bij Thuiswinkel Waarborg
  • Makkelijk bestellen ook zonder account
Afbeelding vergroten
Productomschrijving
In de jaren negentig veranderde de Partij van de Arbeid radicaal van koers. De PvdA wenste geen Partij van de Armoede meer te zijn. Ze omarmde beginselen als individuele verantwoordelijkheid en persoonlijk initiatief. Overheidsdiensten konden worden verzelfstandigd of geprivatiseerd. Regerend met eerst het CDA en daarna de VVD en D66, werd de PvdA bovendien medeverantwoordelijk voor harde bezuinigingen, voor een sanering van de sociale zekerheid, en voor jarenlang deregulerings- en marktwerkingsbeleid. Waarom ging de PvdA akkoord met maatregelen die zo strijdig leken met de traditionele idealen van de sociaaldemocratie? Wat bracht de PvdA ertoe haar ‘ideologische veren’ af te schudden? ‘Het was de tijdsgeest,’ zeggen verscheidene betrokkenen achteraf. ‘We gingen met de stroom mee.’ Maar zo eenvoudig is het natuurlijk niet. In dit boek analyseren Duco Hellema en Margriet van Lith welke keuzes de Partij van de Arbeid in de jaren negentig heeft gemaakt, en hoe de opstelling van de PvdA kan worden verklaard. Ze spraken met vele PvdA-prominenten, die vaak spijt hebben van wat er destijds is gebeurd. ‘Dat hadden we nooit moeten doen.’ Duco Hellema is emeritus hoogleraar geschiedenis. Hij schreef onder meer Nederland en de jaren zeventig (Boom, 2012), en The Global 1970s (Routledge, 2018). Zie ook www.ducohellema.nl. Margriet van Lith werkte jarenlang als parlementair journalist en is nu zelfstandig speechschrijver. Zij schreef onder meer Wim Meijer. Tegen de stroom in (Nijgh & Van Ditmar, 2016).
Meer informatie
Auteur(s)Duco Hellema, Margriet van Lith
ISBN9789044644302
BindwijzePaperback / softback
Aantal pagina's304
Datum van verschijning20200722
NRC Recensie4 ballen
Breedte137 mm
Hoogte213 mm
Dikte28 mm
NRC boeken recensie
De ondraaglijke lichtheid van de Derde Weg PvdA Uit een onthutsend boek blijkt hoe de PvdA in de jaren tachtig en negentig meende te moeten meebewegen met het neoliberale tij. Op links is al enige tijd een ideologische kentering gaande. Wereldwijd groeit de ongelijkheid. Het coronavirus confronteert met de onzekerheden van een sterk geflexibiliseerde samenleving. ‘We komen uit een tijd waarin de markt het doel was, het individu de oplossing en de overheid het probleem’, schreef Lodewijk Asscher kortgeleden in een essay over de coronacrisis. ‘Het systeem van veertig jaar marktdenken is technisch failliet’ en ‘moreel ook’, concludeert de PvdA-leider onomwonden. We hebben wel eens andere geluiden uit de mond van PvdA’ers gehoord. Wim Kok verklaarde juist het socialisme verbeurd in zijn beroemde Den Uyl-lezing over het afschudden van de ideologische veren. Rick van der Ploeg stelde dat de markt per definitie efficiënter opereert zonder ‘verstorend’ overheidsingrijpen, zoals huurbescherming en bindende cao’s. En Jeroen Dijsselbloem was dermate gecharmeerd van marktwerking, dat NRC-columnist Tom-Jan Meeus concludeerde: ‘Met zulke PvdA’ers heb je op den duur geen VVD’ers meer nodig’. We bevinden ons duidelijk op een politiek kantelpunt. En dat zijn tevens momenten die uitnodigen tot terugblikken. Een dergelijke revisie biedt Dat hadden we nooit moeten doen van historicus Duco Hellema en parlementair journalist Margriet van Lith. De auteurs voeren ons terug naar de jaren negentig, naar het begin van de sociaaldemocratische omarming van het marktdenken. Waarom zijn sociaaldemocraten posities gaan omarmen die haaks staan op de eigen politieke traditie? Waarom gingen ze mee in het neoliberalisme, ofwel het bekende menu van liberalisering, deregulering, flexibilisering, privatisering en verzelfstandiging? De auteurs hebben daartoe een indrukwekkende hoeveelheid rapporten en partijlectuur doorgespit en een dertigtal gesprekken gevoerd met toonaangevende PvdA-politici uit die tijd. Terugkijkend vinden veel van hen dat de sociaaldemocratie te weinig tegengas heeft geboden en zich te gemakkelijk heeft laten meevoeren op het neoliberale tij. ‘Politici zijn de butlers van de tijdsgeest’, stelt voormalig partijvoorzitter Felix Rottenberg enigszins verontschuldigend. Afhakende linkse stemmers Een van de interessantste bevindingen uit het boek is dat Wim Kok er doelbewust voor heeft gekozen om intern debat over de liberalisering van de partijkoers zoveel mogelijk uit de weg te gaan. Kok was beducht voor interne conflicten en afhakende linkse stemmers. Toen hij in de jaren tachtig het stokje overnam van Joop den Uyl was het crisis: de werkloosheid was hoog en het financieringstekort eveneens. CDA en VVD voerden sinds 1982 een marktgericht beleid, om de overheid en de lonen in te perken en het bedrijfsleven ruimte te geven. Wilde de PvdA weer meeregeren, dan moest ze meebewegen. Dat deed de partij dan ook en in de jaren negentig zou de PvdA ononderbroken regeren. Zonder daar veel rekenschap over af te leggen, verschoof de PvdA al regerenderwijs steeds verder op naar (neo-)liberale opvattingen. Een belangrijk deel van de linkse vakbondsachterban haakte af, en de partij ging zich meer op de middenklasse oriënteren. Een andere onthutsende episode in het boek betreft de interne partijdemocratie. De marktgerichte vernieuwers zagen zich genoodzaakt ‘om de macht van het middenkader te breken’. Onder leiding van Felix Rottenberg werd de partijorganisatie opengebroken en de macht sterk gecentraliseerd rond de partijtop. Zo wisten de vernieuwers ook het oude partijkader af te schudden. Ondertussen werd door Tony Blair en Bill Clinton met veel bombarie de Derde Weg gelanceerd, een internationale beweging die een middenweg voorstond tussen sociaaldemocratie en neoliberalisme. Zij zagen in Wim Kok en de PvdA een belangrijke inspiratie. Andersom waren veel PvdA’ers gecharmeerd van de Derde Weg. In Nederland werd dit gedachtegoed echter nimmer expliciet uitgedragen, omdat Kok geen behoefte had aan debat. Met als gevolg, zo constateert een partijlid en consultant, dat er ‘tot op de dag van vandaag veel te weinig bewustzijn [is] over wat er toen allemaal is gebeurd’. Zo bezien is dit een belangrijk boek. De analyse heeft echter ook zijn tekortkomingen. De auteurs leggen nergens echt uit wat er in de jaren zeventig precies misging met de traditionele sociaaldemocratie en haar keynesiaanse denken. De lezer krijgt daardoor nooit scherp welke hervormingen ingegeven waren door doorgeslagen marktideologie en welke door concrete noodzaak. Ook de terugkoppeling naar de huidige wederopleving van Keynes ontbreekt. Desalniettemin is het boek een welkome bijdrage aan het debat dat destijds zo vakkundig is gesmoord. 2020-07-24 Merijn Oudenampsen
Bestanden bij dit product
Inkijkexemplaar.pdf (583.02 kB)
Back to top