De gezonken verzameling van Ferdinand Columbus

Edward Wilson-Lee
29,99
Op voorraad
SKU
9789029094665
Besproken in NRC
Bindwijze: Hardback
Levertijd 1-2 werkdagen Verzendkosten € 2,95
  • Gratis binnen 14 dagen te retourneren
  • Veilige en makkelijke betaalopties
  • Aangesloten bij Thuiswinkel Waarborg
  • Makkelijk bestellen ook zonder account
Afbeelding vergroten
Productomschrijving

Uitgeroepen tot beste non-fictieboek van het jaar door The Spectator, New Statesman, History Today en The Financial Times

De gezonken verzameling van Ferdinand Columbus vertelt het ongelofelijke verhaal van de buitenechtelijke zoon van Christoffel Columbus, Ferdinand Columbus, die de prestaties en bekendheid van zijn vader wilde evenaren door alle kennis ter wereld te verzamelen onder één dak. Hij was een van de eerste visionairs die het belang van de uitvinding van de drukpers begreep en zag hoe een enorme schat aan beschikbare informatie de manier van denken en de hele maatschappij zou kunnen veranderen. Ferdinand reisde jarenlang door de Nieuwe Wereld, hielp de eerste kaarten van de moderne wereld te ontwerpen, reisde naar elke grote stad van Europa en kende de belangrijkste figuren van zijn tijd – van het Spaanse koningspaar tot Erasmus, Thomas More en Albrecht Dürer. Hij schreef de eerste biografie van zijn vader, en schiep daardoor de legende van Columbus die honderden jaren bepaalde hoe Europeanen de wereld zagen. Hij verzamelde ook de grootste collectie geprinte afbeeldingen en muziek uit die tijd en richtte waarschijnlijk Europa’s eerste botanische tuin op en de allergrootste privébibliotheek die er op dat moment te vinden was.

Edward Wilson-Lee’s verslag van Ferdinands leven is een portret van een briljante, maniakale geest, een duik in de informatierevolutie van zestiende-eeuws Europa, en een reflectie op onze eigen pogingen om orde te scheppen in de wereld van vandaag.

In de pers

'Een heerlijk en interessant boek. Een boek voor iedereen die van boeken houdt.' NRC Handelsblad

'Een geniaal boek.' MAX Nieuwsweekend

‘Uitzonderlijk goed. Een avontuurlijk boek voor iedereen die van geschiedenis houdt, en een levendig portret van Europa op het randje van moderniteit.’ The New York Times

‘Een werk van verbeeldingskracht met respect voor bewijsmateriaal, van genialiteit vermengd met eruditie, en van wetenschap verlevendigd met gevoeligheid en scherpte.’ The Literary Review

De gezonken verzameling van Ferdinand Columbus is een schitterend boek. Een epos dat zich ontvouwt in een onophoudelijke processie van wonderen, beproevingen en legendes.’ Simon Schama, The Financial Times


Meer informatie
Auteur(s)Edward Wilson-Lee
ISBN9789029094665
BindwijzeHardback
Aantal pagina's480
Publicatie datum20211012
NRC Recensie4 ballen
Breedte164 mm
Hoogte238 mm
Dikte48 mm
NRC boeken recensie

Álle kennis van de wereld kwam bijeen bij een maniakale verzamelaar in Spanje

Boekgeschiedenis De zoon van Christoffel Columbus was een maniakaal boekenverzamelaar. Zijn biograaf Edward Wilson-Lee stuitte op een man die zweefde tussen waanzin en genialiteit.

Het klinkt als een raar idee: een vuistdikke biografie over een zoon van Christoffel Columbus. Maar bij het lezen van de inleiding van De gezonken verzameling van Ferdinand Columbus van Edward Wilson-Lee weet je als lezer al: dit is een heerlijk én interessant boek. Een boek voor iedereen die van boeken houdt.

Ferdinand Columbus (1488-1539) is veel meer dan de zoon van een beroemde vader. Al zijn de hoofdstukken over Columbus senior – hij gaat pas dood op pagina 152 van het boek, dat een kleine 500 bladzijden beslaat – ook het lezen waard. Vooral de beschrijving van Columbus’ vierde reis naar Amerika spreekt tot de verbeelding. Ferdinand, dertien jaar pas, gaat mee in 1502. Nadat twee van de vier schepen waarmee ze vertrokken zijn vergaan, stranden ze bij Jamaica. Hun schepen zijn ook niet meer zeewaardig.

Maar op land is het onveilig. Daarom blijven ze op de Capitana, één van de gehavende karvelen. ‘Op dat podium’, schrijft Wilson-Lee, ‘moeten Ferdinand en zijn vader samenleven in een hut gebouwd op het achterdek van de Capitana – een oppervlak van zo’n negen vierkante meter. En dat gedurende een jaar, een maand, en vier dagen’. Door een wonder worden ze gered.

Ferdinand Columbus verdient ook zelf een plek in de geschiedenis door een ideaal na te jagen dat hoogst actueel is. Ferdinand was een maniakaal verzamelaar van boeken, op een moment dat de boekdrukkunst in Europa volop vruchten begon af te werpen. Hij verzamelde zoveel boeken dat hij zich gesteld zag voor een probleem dat algoritmen van hedendaagse zoekmachines slechts gedeeltelijk hebben opgelost: hoe houd je overzicht over een hoeveelheid informatie die vele malen groter is dan één mens onthouden kan?

Aantekeningen
Ferdinand Columbus is ook een biografie waard omdat het kán. Doordat hij volop aantekeningen maakte in de boeken die hij kocht – een deel is bewaard gebleven – is het mogelijk zijn leven te reconstrueren ‘tot op een detailniveau dat ondenkbaar is voor de meeste mensen die in zijn tijd leefden’, zoals Wilson-Lee, een Engelse literatuurwetenschapper, schrijft. Er was van alles aan de hand in die tijd: Amerika was ontdekt, de Moren waren Spanje uitgewerkt, en er waren volop politieke verwikkelingen op het Europese continent. Zo werd Karel V gekroond als keizer van een groot Rooms-Duitse rijk. Als lid van diens hofhouding reisde Ferdinand met hem mee door Europa. Ook zonder interrail bewoog hij zich voortdurend: Rome, Venetië, Bazel, Neurenberg, Aken, Brussel, Leuven, Londen, Parijs – in veel steden kwam hij meer dan één keer, en overal kocht hij boeken. En tijdens zijn reizen door Europa, waarbij hij tal van beroemdheden ontmoette, zoals als wijsgeer Erasmus en kunstenaar Albrecht Dürer, voltrok zich de Reformatie.

Ferdinand was geïnspireerd door de humanistische gedachte van Erasmus, die hem zijn Antibarbarorum liber – Het boek tegen de barbarij – gaf. Daarin verzette Erasmus zich tegen de ‘barbaren’, christenen die zich afsloten van elke mening en gedachte die ze ‘onchristelijk’ vonden. ‘De waarheid gebiedt namelijk te zeggen dat wij christenen niets hebben dat wij christenen niet hebben geërfd van de heidenen’, schreef Erasmus. In de bibliotheek van Ferdinand was plaats voor alles wat gedrukt was. Anders dan de eigenaren van andere bibliotheken in zijn tijd, zoals die van het Vaticaan of van de De’ Medici’s, beperkte hij zich niet tot dure boeken van vooraanstaande christelijke auteurs. In Rome liet hij bijvoorbeeld zijn oog vallen op Het verhaal van de blondine en de brunette oftewel Liefde overwint alles en Liefdeskwesties.

Naarmate de boekenverzameling groeide, werd de vraag hoe die te ontsluiten nijpender. Nu had Ferdinand al van jongs af aan een neiging tot ordenen. Tijdens zijn eerste reis naar West-Indië hield hij nauwkeurig bij wat hij allemaal zag. Hij rangschikte voorwerpen in de categorieën ‘gewoon’ en ‘uniek’. De luifel van palmbladen op een kano deed hem bijvoorbeeld sterk denken aan de felze, het dekzeiltje op de gondels in Venetië (en was dus gewoon). Van een tweede reis is een lange lijst bewaard van alle spullen die hij meenam: vier dozijn ganzenveren, een bol amber ter grootte van een kleine appel, snaren voor een klavichord, een brok zwavel en verf om te schilderen, wat boogpees. ‘Het is’, schrijft Wilson-Lee, ‘een stilleven van het vroege koloniale leven in het Caraïbisch gebied.’

Ordening
In de loop der jaren bedacht Ferdinand verschillende manieren om zijn boeken te ordenen. Hij rubriceerde ze op auteursnamen – maar dat had als nadeel dat veel boeken van anonymi waren. Toen bedacht hij het Boek der Excerpten. Ferdinand huurde geleerden in om samenvattingen te maken van al zijn boeken. ‘De meesten daarvan slaagden erin de grote lijn van een boek tot zeven of acht regels te comprimeren, al was er soms iets meer ruimte nodig, bijvoorbeeld in het geval van artikel 1444 dat dertig bladzijden nodig heeft om het verzameld werk van Plato samen te vatten. Evengoed een wonder van bondigheid.’

Bedenk: er bestonden nog geen kranten met recensies, geen internet, dus als je niet wist waar je naar zocht, dan was het lastig zoeken. Grappig in dat verband is de opmerking van Wilson-Lee dat in al die samenvattingen ‘de hang naar objectiviteit’ al snel ‘werd gekaapt door termen die verwijzen naar de subjectieve leeservaring zelf’. Hij somt op: wijdlopig, geleerd, snedig, onderhoudend, helder, bloemrijk, bondig, omslachtig, toegewijd, elegant et cetera et cetera. Een 21ste-eeuwse recensent kan er zo een greep uit doen. Eigenlijk waren de excerpten ‘een soort vroege boekrecensies’.

Later volgden nog een Boek der Stoffen (dat boeken samenvatte in trefwoorden) en een Tafel van Auteurs en Wetenschappen (dat geen boek was maar bestond uit tienduizend losse blaadje, eigenlijk een vroege cartotheek).

Ondertussen was Ferdinand ook jarenlang bezig om de nalatenschap van zijn vader veilig te stellen. Die draaide om titels (onderkoning van Indië), geld en eer. Waarschijnlijk was het geen toeval dat hij werkte aan een biografie van zijn vader toen rechtszaken over diens erfenis een climax bereikten. Die biografie zou nog lang bepalend zijn voor het beeld van de ontdekkingsreiziger, al herschreef Ferdinand de geschiedenis op cruciale punten. Zo verzweeg hij dat zijn vader een handeltje wilde opzetten in slaafgemaakten. In plaats daarvan benadrukte hij ‘de grote genegenheid die Columbus koesterde voor de inheemse bevolking’.

Bij het schrijven van die biografie maakte Ferdinand dankbaar gebruik van zijn bibliotheek. Toen hij zich na decennia van rondreizen vestigde in Sevilla moest er ook één gebouw komen voor al zijn boeken. Een grote ruimte met kasten zou het worden. En voor de boekenkasten moest een hekwerk komen, met tralies net groot genoeg zodat bezoekers de pagina’s konden omslaan, maar te klein om een boek mee te kunnen nemen. Ferdinand realiseerde zich dat dat niet erg uitnodigend was, maar eigenlijk was zijn bibliotheek ook helemaal niet bedoeld om te bezoeken. Hij wilde alle kennis van de wereld samenbrengen. En omdat er overal in Spanje exemplaren van zijn indexen zouden komen, kon iedereen die dat wilde snel de inhoud van werken doornemen. Hij werkte aan een ‘kennismachine’. Er is niet veel fantasie nodig om de analogie te zien met een datacenter anno nu.

Net als bij zijn vader was de grens tussen waanzin en genialiteit soms dun. Wilson-Lee citeert een brief aan Ferdinand van Nicolaas Clenardus, een geleerde en bewonderaar uit de Lage Landen. ‘Doordat hij in de verste uithoeken alles had verzameld wat auteurs tot dan toe hadden voortgebracht’, schrijft Clenardus, ‘had Ferdinand net als zijn vader over de grenzen van de bekende wereld gereikt om een nieuwe wereld te creëren. Zoals Columbus “door een wonderbaarlijke daad de Spaanse macht en beschaving in een andere wereld had geplant”, zo had Ferdinand “alle wijsheid van het heelal doen samenkomen in Spanje”.’

14-02-2022 Jeroen van der Kris

Bestanden bij dit product
Back to top