De kolonieman

Angelie Sens
39,99
Op voorraad
SKU
9789460038914
Besproken in NRC
Bindwijze: Hardcover
Voor 23:00 besteld, morgen in huis Verzendkosten € 2,95
  • Gratis binnen 14 dagen te retourneren
  • Veilige en makkelijke betaalopties
  • Aangesloten bij Thuiswinkel Waarborg
  • Makkelijk bestellen zonder account
Afbeelding vergroten
Productomschrijving
Begin negentiende eeuw is Napoleon verslagen en het prille Koninkrijk der Nederlanden moet zich opnieuw uitvinden. Een cruciale spil hierin is Johannes van den Bosch. In zijn 45-jarige carrière wendt de visionaire militair, bestuurder, econoom en staatsman op doortastende wijze zijn geestelijke veerkracht en talenten aan bij de opbouw van het Nederlandse imperium onder de nieuwe koning Willem I.  Zijn in 1818 opgerichte Maatschappij van Weldadigheid heeft bij vele generaties Nederlanders sporen nagelaten die nog altijd doorklinken. Minder bekend is dat Van den Bosch ook grote daadkracht heeft laten zien in die ándere koloniën: de (bijna) afschaffing van de slavernij in Suriname en de invoering van het Kultuurstelsel in de Indonesische archipel zijn hier de meest pregnante voorbeelden van. De rode draad in zijn denken en handelen was de economische en sociale verheffing van zowel de paupers in Hollandse steden, de boeren in de Javaanse desa’s als de slaven op Surinaamse plantages. Daardoor was hij niet onomstreden. Door sommigen beschouwd als utopisch socialist en wegbereider van de moderne verzorgingsstaat, door anderen als een puur pragmatische macher, ja zelfs een schurk.  In deze fascinerende biografie schetst Angelie Sens een schitterend beeld van een tijdperk op een kantelpunt naar de moderne samenleving. Angelie Sens is cultuur- en pershistoricus. Ze was directeur van het Persmuseum, onderzoeker aan het IISG en is momenteel Institute Manager van NIAS-KNAW. Eerder schreef ze, samen met Ulbe Bosma, Journalistiek in de tropen.
Meer informatie
Auteur(s)Angelie Sens
ISBN9789460038914
BindwijzeHardcover
Aantal pagina's440
Datum van verschijning20190926
NRC Recensie3 ballen
Breedte163 mm
Hoogte237 mm
Dikte46 mm
NRC boeken recensie

Uitvinder van de koloniale geldpomp

Pas 175 jaar na zijn dood verschijnt een eerste heuse biografie over Johannes van den Bosch (1780-1844), genie-officier, commissaris-generaal in ‘ons’ Suriname, gouverneur-generaal in ‘ons’ Indië, minister van Koloniën, tevens ‘veredelaar’ van de zelfkant der samenleving.

Generaal Van den Bosch was de uitvinder van het veelgesmade Cultuurstelsel, de koloniale geldpomp die het Nederland van de 19de eeuw op de been heeft gehouden. Angelie Sens waagde zich als eerste aan een beschrijving van het turbulente arbeidsbestaan van een van de hoofdpersonen uit die periode.

Van den Bosch moet voor sommigen een innemende man zijn geweest. Als je het vertrouwen van de nogal paranoïde koning Willem I wist te winnen, was je niet zomaar iemand. Aan de andere kant kon deze zwalkende Oranjevorst de energie, ideeën en consequente koers van praktijk- en beleidsman alsmede macher Van den Bosch goed gebruiken. Aan plannen geen gebrek, en Van den Bosch kon voortvarend rekenen.

Nederland stond er slecht voor bij Willems aantreden. Napoleon had de economie sterk doen verslechteren, onder meer door een verbod op handel met Engeland. En hoewel Willem I voortvarend van start leek te gaan (hij liet zoveel waterwegen graven dat hij als ‘kanalenkoning’ wordt herinnerd), gaandeweg begon het landsbestuur hem door de vingers te glippen, niet in de laatste plaats financieel. Gelukkig hadden we Indië nog, en gelukkig was er Johannes van den Bosch, de man die het Cultuurstelsel bedacht en op poten zette, een combinatie van afgedwongen teelt van koffie, suiker- en specerijen, gecombineerd met belastingen. Wat de factor arbeid in dit geheel betreft was Van den Bosch ook al ervaringsdeskundige. In 1818 had hij de Maatschappij van Weldadigheid opgericht, een onderneming die zowel de onderkant van de samenleving als de natie vooruit wilde helpen. In koloniën als Frederiksoord en Willemsoord ontstond een vorm van streng, niet zelden hardhandig begeleid wonen en werken. Ook in die zin was Van den Bosch ‘kolonieman’, zoals de titel van Sens’ biografie luidt. Volksverheffer was hij weer niet alleen in Drenthe, al betekende dat in de West en in de Oost vooral verbetering van arbeidskwaliteit en niet van arbeidsomstandigheden.

Sens beschrijft uitgebreid de centrale rol van Van den Bosch in de koloniale geschiedenis. Zijn Cultuurstelsel bestond welbeschouwd een hele eeuw lang, al werd het pas na zijn dood echt een geldmachine. We krijgen een helder beeld van alle ingewikkelde politieke, economische en sociale verhoudingen. Als het om de mens Van den Bosch gaat blijft De kolonieman echter nogal schetsmatig, al is dat misschien omdat de bronnen daarover weinig gegevens bieden. Toch had deze biografie meer anekdotische kleur verdiend. Zo had ik graag meer gelezen over Van den Bosch’ bizarre plan om Nederland splendid te isoleren door er een eiland van te maken. De even bizarre Willem I-onderneming rond 1828 om Amerika op zijn smalst door te graven (ook daar was de ‘kolonieman’ bij betrokken) komt er bij Sens bekaaid van af, net als Multatuli’s woorden over Van den Bosch uit 1870: ‘Wilt ge heersen in Indië, heers dan zó.’ Uit de pen van de ‘Opheffer van de Javaan’ toch een opmerkelijke loftuiting zou je zeggen.

2020-10-02 Atte Jongstra

Back to top