De leunstoel van de SS-officier

Daniel Lee
24,99
Op voorraad
SKU
9789000355556
Besproken in NRC
Bindwijze: Hardcover
Levertijd 1-2 werkdagen Verzendkosten € 2,95
  • Gratis binnen 14 dagen te retourneren
  • Veilige en makkelijke betaalopties
  • Aangesloten bij Thuiswinkel Waarborg
  • Makkelijk bestellen zonder account
Afbeelding vergroten
Meer informatie
Auteur(s)Daniel Lee
ISBN9789000355556
BindwijzeHardcover
Aantal pagina's320
Datum van verschijning20200910
NRC Recensie3 ballen
Breedte162 mm
Hoogte237 mm
Dikte37 mm
NRC boeken recensie

Een heel gewone SS’er krijgt een gezicht

Derde Rijk Robert Griesinger was een anonieme bureaucraat in het Derde Rijk. Toch schreef de Britse historicus Daniel Lee een spannend boek over hem dat laat zien hoe het nazi-systeem werkte.

Robert Griesinger had nooit kunnen dromen dat een Britse historicus ooit nog eens een boek over hem zou schrijven. Daarvoor was hij te onbeduidend. Griesinger was een heel gewone SS’er, een van de vele duizenden. Maar het is juist die gewoonheid die Daniel Lee intrigeerde. Boeken over bekende nazi’s zijn er immers al genoeg.

Robert Griesinger was een anonieme Schreibtischtäter, een bureaucraat in het Derde Rijk. Waarom is hij een boek waard? Daniel Lee legt uit: ‘Door het verhaal van één zo’n dader te reconstrueren en tot leven te brengen kan Griesinger staan voor duizenden anonieme gewone nazi’s wier wijdverspreide aansprakelijkheid zovele levens heeft verwoest en over wie tot nu toe nooit een biografie het daglicht zag.’

Tijdens een etentje in Florence, waar de auteur is voor onderzoek, ontmoet hij Veronika, een Nederlandse vrouw. Ze vertelt dat haar moeder in Amsterdam een oude leunstoel heeft en dat zij onlangs heeft geprobeerd die opnieuw te laten bekleden. Maar de stoffeerder weigerde, nadat hij een stapeltje documenten met hakenkruisstempels had gevonden die in het kussen van de stoel verstopt waren. De man dacht te maken te hebben met de dochter van een nazi. Veronika heeft geen idee wie de Robert Griesinger is die op de documenten staat, en haar moeder ook niet. Maar ze móét het weten. Heel haar jeugd heeft ze op die nazipapieren gezeten, zegt ze. Ze maakte er altijd haar huiswerk op.

Met de vasthoudendheid van een privé-detective gaat Daniel Lee de gangen na van Robert Griesinger. Stukje voor stukje legt hij de puzzel.

Martelkamers
Robert Griesinger kwam niet uit een gebroken of verarmd gezin, zoals vaak van nazidaders wordt gedacht. Hij lijkt een fijne jeugd te hebben gehad. Als tiener las hij veel en verzamelde hij postzegels. ‘Schaatsen was een van de weinige lichamelijke activiteiten waar hij van hield.’ Zijn ouders waren geen nazi’s. Ze waren bevriend met de Stauffenbergs, de ouders van Claus, die in juli 1944 een moordaanslag pleegde op Hitler.

Na zijn rechtenstudie sloot Griesinger zich aan bij de SS. Hij was niet bijzonder getalenteerd, maar wilde wel graag carrière maken. In juli 1935 ging hij als juridisch medewerker aan de slag bij de staatspolitie of politieke politie in Stuttgart – later met andere diensten samengevoegd tot Gestapo. Hij was niet aanwezig bij wrede verhoren, maar tekende wel de daartoe benodigde bevelen. ‘Terwijl hij aan zijn bureau [...] zat te typen, zal hij maar al te goed hebben geweten wat er in de martelkamers beneden hem gebeurde met duizenden van die arrestanten.’

In 1941 werd Griesinger als ‘gewoon’ Wehrmachtsoldaat naar het Oostfront gestuurd. Als Daniel Lee zijn route op een kaart markeert, doet hij een ontdekking. De divisie van Griesinger ging niet rechtstreeks naar Kiev, maar maakte een omweg door het district Tarasjtsja. Daar woonden de Joodse voorouders van de auteur. De volledige Joodse bevolking werd er uitgemoord.

Moordmachine
Na de oorlog, schrijft Lee, ontstond het beeld dat de Sonderkommando’s en de Einsatzgruppen verantwoordelijk waren voor die moordpartijen, en dat de Wehrmachtsoldaten zich over het algemeen correct gedroegen. De Brit nuanceert dat beeld: in werkelijkheid was sprake van een innige samenwerking waarbij de grenzen vervaagden. In het nabijgelegen Zjytomyr kwam de divisie van Griesinger op dezelfde dag aan als Sonderkommando 4a. Wehrmachtsoldaten waren aanwezig bij een publieke ophanging van Joden. ‘In verslagen is te vinden dat veel soldaten “Langzamer, langzamer” riepen naar de beul, omdat ze foto’s wilden maken van de gruwelijke vertoning.’

Het is een prestatie om een spannend boek te schrijven over een niet zo heel erg spannende figuur als Rudolf Griesinger, maar Daniel Lee doet het. Hij geeft daarmee een gezicht aan de onbekende bureaucraat. Robert Griesinger is geen Adolf Eichmann of Josef Mengele, maar zonder mensen zoals hij had de nazi-moordmachine niet kunnen functioneren.

Griesinger werd bovendien belangrijker toen hij eind 1942 een functie kreeg in Praag. Als toezichthouder bij het ministerie van Economische Zaken en Arbeid had hij het lot in handen van Joodse arbeiders die slavenarbeid verrichten. ‘In zijn kantoor in Praag, honderden kilometers van hun werkplekken, werd hij er soms bij gehaald om over hen te beslissen.’

Helaas vindt Lee geen bevredigend antwoord op de vraag waarom Griesinger persoonlijke documenten verstopte in een stoel. Mogelijk zocht hij een veilige plek omdat hij zich na de bevrijding bedreigd voelde als Duitser. Terecht, want in de zomer van 1945 werd hij doodgeschoten. De moeder van Veronika, een Tsjechische, kocht de stoel toen ze in 1968 ging studeren en goedkope meubels zocht. Begin jaren tachtig kreeg ze toestemming om naar Nederland te verhuizen. Veel kon ze niet meenemen, maar van haar stoel wilde ze geen afscheid nemen.

2020-11-19 Jeroen van der Kris

Bestanden bij dit product
Back to top