Gedichten 2

Yahya Hassan
21,99
Op voorraad
SKU
9789403199702
Besproken in NRC
Bindwijze: Paperback / softback
Levertijd 1-2 werkdagen Verzendkosten € 2,95
  • Gratis binnen 14 dagen te retourneren
  • Veilige en makkelijke betaalopties
  • Aangesloten bij Thuiswinkel Waarborg
  • Makkelijk bestellen zonder account
Afbeelding vergroten
Meer informatie
Auteur(s)Yahya Hassan
ISBN9789403199702
BindwijzePaperback / softback
Aantal pagina's160
Datum van verschijning20200910
NRC Recensie4 ballen
Breedte151 mm
Hoogte201 mm
Dikte10 mm
NRC boeken recensie

De beruchte dichter die op 24-jarige leeftijd overleed

Yahya Hassan De poëzie in de laatste bundel van de jonge Deens-Palestijnse dichter Yahya Hassan (1995 – 2020) dramt en schreeuwt.

Sommige dichters zijn beruchter dan hun gedichten. Zo ook Yahya Hassan, die met zijn rauwe debuut internationaal hoge ogen scoorde en overal ter wereld optrad met zijn monotone, bezwerende voordracht. Men zou bijna vergeten zijn gedichten te lezen.

De dichtregels van Hassan schokken, in inhoud en vorm. Ze doen denken aan leuzen die in een noodsituatie op een muur zijn gekalkt. Consequent weergegeven in hoofdletters, drammen ze maar door en dreunen ze nog lang na. Ze doen geen poging te behagen met metrum, klank, of poëtische conventies. Het zijn kreten van een in het nauw gedreven, woedende geest, die aandacht eisen en deze weten vast te houden.

Dat Hassan in maart van dit jaar op 24-jarige leeftijd is overleden, maakt het lezen van zijn gedichten wrang. Zijn doodsoorzaak is niet bekendgemaakt. Zelfmoord? Moord? Een overdosis? Getuige zijn levensloop, waarvan Hassan in zijn twee bundels Gedichten (2014) en het recent verschenen Gedichten 2 gecomprimeerd en beeldend verslag doet, is het allemaal mogelijk.

Hassan opende zijn debuutbundel met een gewelddadige scène, zijn thuissituatie:

VIJF KINDEREN OP EEN RIJ EN VADER MET EEN KNUPPEL

VEELHUILERIJ EN EEN POEL VAN PIS

WE STEKEN OM DE BEURT EEN HAND UIT

VANWEGE DE VANZELFSPREKENDHEID

DAT GELUID ALS ER EEN KLAP VALT

ZUSTER DIE ZO HAASTIG HUPT

VAN DE ENE VOET OP DE ANDERE

DE PIS ALS EEN WATERVAL LANGS HAAR BEEN

Uit Hassans oeuvre rijst het beeld op van een jongen die opgejaagd door het leven gaat, zich probeert te redden in een huis waar strenge islamitische regels gelden in de interpretatie van een onberekenbare vader. Wanneer hij van school wordt gestuurd en terechtkomt in een opvoedingsinternaat, ontdekt hij via een lerares de literatuur, zoals beschreven in een gedicht dat onsentimenteel en raak ‘CONTACTPERSOON’ heet:

VOOR HET WEEKEND KREEG IK EEN OPSTEL OP

MAANDAGMORGEN KEEK EEN LERAAR HET VLUCHTIG DOOR

ZE ZEI DAT HET IETS WAS

WAT IK VAN INTERNET HAD OVERGESCHREVEN

IK SCHREEF METEEN EEN NIEUW

LAATSTE SCHOOLDAG VOOR KERST

GAF ZE ME DE VERZAMELDE GEDICHTEN VAN STRUNGE

EN ZE ZEI VERTEL HET AAN NIEMAND

ZE HAD EEN GEDICHT OP DE EERSTE BLADZIJDE GESCHREVEN

Vormgegeven als krantenkoppen zien alle regels er even belangrijk uit, wat krachtig overkomt. Maar het is ook een opgeklopte spierballentaal die – door de opgelegde eenvormigheid – het ontbreken van een poëtische structuur of subtiele compositie maskeert.

Behalve een narratieve structuur wil Hassan kennelijk geen compositie aanbrengen in wat in essentie stuurloos is. Zonder daar keuzes in te overwegen of daar melding van te maken, raakt hij betrokken bij eindeloze steekpartijen, drugshandel en overvallen. Schijnbaar willoos staat hij als sportjournalist langs de lijn bij een spannende wedstrijd om hoogtepunten, maar vooral dieptepunten uit zijn leven te verslaan.

De toon in Gedichten 2 is ten opzichte van Gedichten onveranderd. Het is het leven zelf dat voortjakkert en nieuwe scènes brengt:

DE POLITIE STORMT BINNEN MET BIVAKMUTSEN EN MACHINEGEWEREN

ZE OVERMEESTEREN MIJN BEZOEK

EN BREKEN MIJN GEBROKEN LEDEMATEN

EN SPELEN MET MIJN GEWRICHTEN

HET MOORDWAPEN IS BEGRAVEN

MAAR ER LIGT EEN AFGEZAAGDE SHOTGUN IN DE SAUNA

EN EEN GEWEER IN DE LIGUSTERHEG

MIJN TROUWE VRIEND HEEFT HET DNA MET ALCOHOL VERWIJDERD

ZODAT ZE ZONDER RISICO KUNNEN WORDEN GECONFISQUEERD

ZE SCHOPPEN MIJ IN EEN WIT PAK VOOR SPORENONDERZOEK

EN TAPEN PLASTIC ZAKKEN OM MIJN HANDEN

VOOR IK IN DE BOEIEN WORD GESLAGEN [...]

Als zoon van Palestijnse vluchtelingen die naar Denemarken emigreerden, groeide Hassan op in een achterstandswijk. Zoals hij zelf vertelde in interviews wil hij geen schuldigen aanwijzen, maar ziet hij de machteloosheid van de generatie van zijn ouders en zijn grootouders in het licht van hun geschiedenis. Zijn grootouders verlieten in 1948 Palestina om te vluchten voor de oorlog met Israël; zijn ouders groeiden op in een vluchtelingenkamp in Libanon. Zelf groeide hij op in Aarhus, waar zijn ouders een beter leven hoopten te vinden.

Gefnuikte ambities, armoede, een leven dat beheerst wordt door een religie die is losgezongen van een bredere cultuur, liggen ten grondslag aan zijn leven en de levens die hij om zich heen ziet. In een interview zegt Hassan dat de islam bij de vlucht van zijn grootouders meekwam; de muziek en de literatuur bleven achter.

Islamkritisch en zelfkritisch
Is hij islamkritisch? Hassan heeft wel het verwijt gekregen dat hij met zijn gedichten olie op het vuur gooit voor rechts-extremisten die voor moslims in Denemarken geen plek zien. Ja, de gedichten van Hassan zijn islamkritisch te noemen. Net zoals ze kritiek leveren op het kapitalisme, de poëziewereld, het leven. Ze zijn, kortom, maatschappijkritisch, en bovendien zelfkritisch, wanneer hij zichzelf bijvoorbeeld omschrijft als het gevolg van een verkrachting, of de betrekkelijkheid inziet van zijn verworven status als dichter: ‘TOEN IK DAGELIJKS IN EEN PAK RONDLIEP/ ZEIDEN ZE DAT IK IETS ANDERS MOEST AANTREKKEN/ TOEN IK EEN KOGELVRIJ VEST AANTROK EN EEN PISTOOL MEENAM/ ZEIDEN ZE DAT IK WEER EEN PAK AAN MOEST TREKKEN/ MAAR TOEN TROK IK EEN GEVANGENISPAK AAN/ DAT ZIT UITEINDELIJK PRETTIGER DAN EEN LIJKWADE’.

Hassan bleef de onaangepaste, die ook in zijn meer recente gedichten verslag doet vanuit de gevangenis. Opvallend is dat de gedichten baat lijken te hebben bij zijn herhaalde opsluiting. Hij omschrijft deze periodes als kalm, overzichtelijk en hij weet zich wel raad met vrijheid afdwingen in hechtenis: ‘ALS ZE GOEDEMORGEN ZEGGEN ZEG IK GOEDENAVOND/ EN ALS ZE GOEDENAVOND ZEGGEN ZEG IK GOEDEMORGEN [...] ALS ZE ZEGGEN DAT IK POST HEB GEKREGEN/ ZEG IK DAT IK VOOR DAT SOORT DINGEN EEN SECRETARESSE HEB’.

Het inzicht, dat uit de laatste, ironische regels van zijn bundel blijkt, komt aan als een mokerslag. De oplossingen die de samenleving denkt te hebben voor het straffen of heropvoeden van onaangepasten, blijken nutteloos.

IK BEN HEEL VLIJTIG

EN VAN VEEL NUT GEWEEST

MAAR EEN ONGELUK KOMT ZELDEN ALLEEN

IK BEN EEN LITERAIR VLIEGDEKSCHIP

EEN POËTISCH MACHINEGEWEER

BOETES HECHTENIS EN GEVANGENIS HEBBEN GEEN VAT OP MIJ

NIET OMDAT IK ONGESCHIKT BEN VOOR STRAF

MAAR OMDAT IK ER TE GESCHIKT VOOR BEN

Nieuw – en ontroerend – in zijn laatste bundel, is de aandacht voor anderen. De enkele gedichten waarin hij op ingehouden toon medegevangenen beschrijft, vormen door hun zeldzame karakter een dramatisch hoogtepunt. Er lijkt een venster open te gaan, in de dichter, in de gedichten, in de lezer, wanneer hij nu eens niet zichzelf maar een ander als middelpunt neemt, in een serie over zijn gevangenisgenoten, zoals een havenmeester:

IN DE BUURCEL ZAT EEN HAVENMEESTER

HIJ VERMOORDDE ZIJN BUURMAN

OP EEN AVOND TOEN HIJ WAS UITGENODIGD

OM GEHAKTBROOD TE KOMEN ETEN

HIJ GENOOT VAN DE MAALTIJD

HAD GOEDE TAFELMANIEREN

GREEP HET KEUKENMES

EN BEDANKTE VOOR DE GASTVRIJHEID MET 47 MESSTEKEN

Hassan houdt de maatschappij een spiegel voor: in zomaar een havenmeester kan redeloosheid schuilen. Wij zijn allemaal de havenmeester die de regels kent. Die zich jarenlang koest houdt. Tot de dag dat tafelmanieren niet meer toereikend zijn en het keukenmes bepaalt wat er moet gebeuren.

2020-10-16 Maria Barnas

Bestanden bij dit product
Inkijkexemplaar.pdf (46.99 kB)
Back to top