Regenesis

25,95
Op voorraad
SKU
9780241563458
Besproken in NRC
Bindwijze: Paperback
Levertijd 1-2 werkdagen Verzendkosten € 2,95
  • Gratis binnen 14 dagen te retourneren
  • Veilige en makkelijke betaalopties
  • Aangesloten bij Thuiswinkel Waarborg
  • Makkelijk bestellen ook zonder account
Afbeelding vergroten
Productomschrijving
For the first time since the Neolithic, we have the opportunity to transform not only our food system but our entire relationship to the living world. Farming is the world's greatest cause of environmental destruction - and the one we are least prepared to talk about. We criticise urban sprawl, but farming sprawls across thirty times as much land. We have ploughed, fenced and grazed great tracts of the planet, felling forests, killing wildlife, and poisoning rivers and oceans to feed ourselves. Yet millions still go hungry. Now the food system itself is beginning to falter. But, as George Monbiot shows us in this brilliant, bracingly original new book, we can resolve the biggest of our dilemmas and feed the world without devouring the planet. Regenesis is a breathtaking vision of a new future for food and for humanity. Drawing on astonishing advances in soil ecology, Monbiot reveals how our changing understanding of the world beneath our feet could allow us to grow more food with less farming. He meets the people who are unlocking these methods, from the fruit and vegetable grower revolutionising our understanding of fertility; through breeders of perennial grains, liberating the land from ploughs and poisons; to the scientists pioneering new ways to grow protein and fat. Together, they show how the tiniest life forms could help us make peace with the planet, restore its living systems, and replace the age of extinction with an age of regenesis.
Meer informatie
ISBN9780241563458
BindwijzePaperback
Aantal pagina's352
Publicatie datum20220526
NRC Recensie3 ballen
Breedte157 mm
Hoogte237 mm
Dikte30 mm
NRC boeken recensie

Landbouw vernietigt de aarde. Is microbiële voeding een realistisch alternatief?

Klimaatcrisis Landbouw is de meest destructieve menselijke activiteit die de aarde ooit heeft geteisterd, meent activist George Monbiot. In zijn veelbesproken boek Regenesis biedt hij een oplossing: microben.

In de afgelopen 10.00 tot 12.000 jaar hebben we met de manier waarop we ons voedsel produceren de aarde nagenoeg vernietigd. Het voedselsysteem kraakt in zijn voegen. Klimaatverandering en de doorgaande groei van de wereldbevolking en de welvaart leveren het laatste zetje aan de complete ineenstorting.

Volgens de Britse schrijver en milieuactivist George Monbiot is er wel degelijk een alternatief voor ons destructieve voedselsysteem. Genetisch aangepaste micro-organismen (bacteriën, gisten, schimmels), opgekweekt in roestvrijstalen vaten, leveren alle componenten die nodig zijn om vlees, zuivel, groenten, fruit, granen en aardappelen – kortom alles wat op ons bord ligt – te vervangen.

Regenesis. Feeding the World Without Devouring the Planet van Monbiot doet heel wat stof oplaaien, zowel in de klassieke als op sociale media. Vooral in kringen die pleiten voor ‘kleinschalig, biologisch en lokaal’ als alternatief voor de gangbare landbouw. Zo schrijft Monbiot dat er waarschijnlijk geen product is dat meer schade veroorzaakt dan rundvlees van een biologisch bedrijf – verbolgen reacties uit die hoek zijn dan ook wel begrijpelijk. Vegetariërs en ecologen zijn daarentegen positiever gestemd over Regenesis – vooral omdat Monbiot pleit voor het verdwijnen van dieren uit de voedselketen. Ecologen zijn daarbij vooral gecharmeerd van de ruimte die daarmee vrij zou komen voor natuur.

Eigen boomgaard
Monbiot begint zijn boek met het onderzoeken van een kluit aarde uit zijn eigen appelboomgaard. Gewapend met een loep verbaast hij zich over de enorme diversiteit aan springstaartjes, mijten en andere insecten en over de graaflust van regenwormen, die per hectare zo’n 8000 kilometer aan gangen graven en onderhouden.

Onzichtbaar, zelfs met een loep, is er daarnaast nog een hele wereld te ontdekken aan micro-organismen die zich op, tussen en zelfs in de wortels van planten bevinden. Hij begrijpt dan ook niet dat hij zoveel verre reizen heeft gemaakt naar exotische oorden, terwijl er een ecosysteem onder zijn voeten ligt, dat minstens even complex en wonderlijk is als het oerwoud van de Amazone.

In de daaropvolgende hoofdstukken schetst Monbiot hoe de mensheid dat rijke ecosysteem in de bodem vernietigt door het om te ploegen, te overvoeren met kunstmest en te verzieken met bestrijdingsmiddelen. In onze zucht naar meer voedsel, vooral dierlijke eiwitten, vernietigen we ook bovengrondse ecosystemen. Rechtstreeks door het omzetten van wilde natuur in landbouwgebied en indirect door de uitstoot van stikstof en broeikasgassen.

Monbiot combineert in zijn betoog persoonlijke ervaringen met gegevens uit de wetenschappelijke literatuur. Moeiteloos koppelt hij algenbloei door mestlozingen in riviertjes, waarin hij vroeger zwom, aan de kantelpunten (‘tipping points’) die ons te wachten staan als we de planetaire grenzen overschrijden. Ook het patroon van droogte en neerslag in zijn appelboomgaard herinnert hem aan de wereldwijde gevolgen van klimaatverandering die nu al zichtbaar zijn.

Monbiot richt zich daarna op mensen die op een andere manier willen boeren. Zonder kunstmest of dierlijke mest bijvoorbeeld of met het combineren van akkerbouw en bosbouw (‘agro-forestry’ ). Hij schrijft er empathisch over, maar dergelijke alternatieven bieden niet echt een oplossing, stelt hij. De opbrengsten zijn te laag, waardoor er veel meer areaal nodig is om voldoende, gezond en betaalbaar voedsel te produceren voor iedereen. Meer areaal voor landbouw betekent nog minder ruimte voor natuur.

Eenzijdige bronnen
Als je doorklikt naar zijn bronnen – de voordelen van een e-boek– blijkt Monbiot tamelijk selectief in zijn keuzes. Als het gaat over de effecten van klimaatverandering bijvoorbeeld, verwijst hij vooral naar artikelen die zich baseren op het ‘business as usual-scenario’. Dat scenario waarbij er niets wezenlijk verandert in de menselijke activiteit wordt zelfs door het IPCC-klimaatpanel als hoogst onwaarschijnlijk gezien. En Monbiot’s stelling dat het landbouwareaal zich steeds verder uitbreidt, wordt weersproken door recente cijfers die laten zien dat er sinds de eeuwwisseling wereldwijd minder land wordt gebruikt voor de productie van meer voedsel.

Problematisch is ook Monbiot’s stelling dat er een wereldwijd netwerk bestaat van multinationale toeleveranciers en afnemers, die niet alleen de productie, maar ook de consumptie sturen in de richting van een zogeheten ‘Global Standard Farm’ en een ‘Global Standard Diet’. Gedreven door winstbejag verkwanselen die bedrijven de diversiteit aan gewassen, producten en bedrijfsvormen die er vanouds in de landbouw bestaan.

Zo’n frame gaat voorbij gaat aan de enorme variatie aan lokale omstandigheden waar boeren mee te maken hebben. Niet alleen fysische omstandigheden, zoals klimaat, bodem en waterhuishouding, maar ook de ecologische, economische en sociale randvoorwaarden kunnen zeer uiteenlopend zijn.

Eenzelfde hang naar simplificatie kenmerkt het resterende deel van het boek dat gaat over precisie-fermentatie: voedselproductie door micro-organismen. Zijn aha-moment beleeft Monbiot tijdens een bezoek aan Solar Foods in Helsinki. Met een door de NASA ontwikkelde technologie maakt deze start-up eiwitten uit bacteriën die waterstof als energiebron gebruiken en CO2 als koolstofbron. De benodigde waterstof en de energie die nodig is voor het proces wordt geproduceerd met behulp van elektriciteit uit zonne-energie, vandaar de naam Solar Foods.

Monbiot laat een pannenkoek bakken van het eiwitrijke poeder. Die smaakt niet alleen verrassend goed, maar biedt hem ook een blik op de toekomst. ‘That’s one small pancake for man, one giant flip for humankind’, parafraseert hij maanreiziger Neil Armstrong. Een toekomst waarbij ons dagelijks menu wordt geproduceerd door genetisch gemodificeerde micro-organismen in roestvrijstalen reactorvaten.

Theoretisch zou het misschien kunnen. Momenteel zijn er al bedrijven die bijvoorbeeld melkeiwitten, zoals caseïne, maken zonder dat er een koe aan te pas komt. Het ‘bloed’ in de plantaardige hamburgers van ‘Impossible Burger’ wordt gemaakt door genetisch gemodificeerde gistcellen. Maar het is nog een enorme stap om iets te creëren dat niet alleen qua smaak en uiterlijk lijkt op melk, vlees of spruitjes, maar ook qua voedingswaarde. Of die paar microbiële producten de voorboden zijn van een disruptie van het voedselsysteem, waag ik te betwijfelen.

Monbiots pleidooi voor een transitie naar microbiële voeding roept meer vragen op dan hij in zijn boek beantwoordt. Klassieke fermentatie, zoals het maken van bier of yoghurt kun je nog in de keuken doen. Bij precisiefermentatie gaat het echter om grootschalige industriële processen die vragen om forse investeringen in kennis en kapitaal.

Met die grootschaligheid groeit ook de kans dat de diversiteit verdwijnt en het wereldwijde standaardmenu, het Global Standard Diet werkelijkheid wordt. In zijn pleidooi voor ultrabewerkte voeding op microbiële basis vergeet Monbiot dat voedsel meer is dan een verpakking voor calorieën en nutriënten.

De enorme variatie aan voedingsmiddelen – die we inderdaad moeten koesteren – is het resultaat van een traditie die tienduizend jaar geleden begon en een enorme sociale en culturele betekenis heeft. Daarbinnen is ongetwijfeld plaats voor microbiële voedingsmiddelen, maar dan wel als aanvulling, niet als vervanging.

23-09-2022 Joost van Kasteren

Back to top