Black overlay

Telefonisch bestellen

Graag telefonisch producten bestellen?

088 - 572 05 72 

Op werkdagen van 8.00 tot 19.45 uur, op zaterdag van 11.00 tot 16.30 uur

Klantenservice

Wilt u contact met onze klantenservice?

088 - 572 02 02 

Op werkdagen van 8.00 tot 19.45 uur, op zaterdag van 11.00 tot 16.30 uur

Klantenservice@nrcwebwinkel.nl

De stilte van het licht

Joost Zwagerman, Joost Zwagerman

Besproken in NRC
4

Schrijf een recensie

Bindwijze: Paperback / softback
 24,99
Levertijd: 1-3 werkdagen
Verzendkosten: € 1,95 per bestelling

Besproken in NRC

Paul Steenhuis

Weg met dat kunstvampirisme | 11 sep. 2015

4

Ergens tegen het einde van zijn nieuwe, rijke bundel essays over kunst en literatuur De stilte van het licht haalt Joost Zwagerman de door hem bewonderde dichter K. Schippers aan, die schreef: ‘De dingen hebben jou nodig/ om gezien te kunnen worden’.

Dat raakt de kern, omdat Zwagerman in dit boek zijn talent tentoonspreidt om boeiende verhalen te spinnen rond kunstwerken, betekenissen te leggen in schilderijen die je anders zouden zijn ontgaan of anders niet zouden bestaan. Er is geen andere schrijver in Nederland die zo open van geest en met kennis van zaken associeert over kunst en literatuur. Ik moet natuurlijk schrijven, sinds zijn dood afgelopen dinsdag, ‘er was geen andere schrijver’, maar in dit boek is hij zo vitaal aanwezig, dat ik het voorlopig op ‘is’ houd.

In een erg geestige passage over de fotokunst van Jeff Wall, een hedendaagse Amerikaanse fotograaf, over wie kunstscribenten geleerde teksten produceren, schrijft hij: ‘Waarom heb ik de handboeken moderne filosofie niet geraadpleegd alvorens een blik te durven werpen op Walls foto-oeuvre?’ Hij noemt zulke critici, die kunst met ‘geharnast vakjargon’ beschrijven, beoefenaars van ‘kunstkritisch vampirisme’. Zij zuigen alle ‘bloed, zweet en tranen’ weg uit een oeuvre.

Informatie uitgummen

Zwagerman is het tegendeel van een kunstkritische vampier. Hij geeft kunst al schrijvend nieuw leven. Niet alleen verdiept hij zich in het leven van de kunstenaar door kennis op te zuigen uit boeken en artikelen. Hij wil de kunstwerken die hem boeien ook zelf zien, en doet dan moeite, zoals hij schrijft, al die informatie ‘uit te gummen’ om te zien wat het werk hem op dat moment zegt. Hij neemt je mee in zijn kijkervaring, en dat is in deze tijd vol van reproducties verfrissend.

Een mooi voorbeeld van hoe verrassend zo’n echte ontmoeting met een kunstwerk kan zijn, beschrijft hij in het hoofdstuk ‘De gluurder. Night Windows van Edward Hopper’. Op dat schilderij van de Amerikaanse schilder uit 1928 kijken we vanuit het donker in de verlichte kamer van een appartement, waar we uitsluitend een deel van een voorover gebogen vrouw in een roze jurk op de rug zien: haar arm, haar rug, haar billen, een stukje van haar benen zijn zichtbaar. Zwagerman vertelt dat hij de reproductie op zijn achttiende voor het eerst zag, en hij wilde in 1991 dat schilderij op de cover van zijn boek Vals Licht. Want de raamprostituee waarop de student in het boek verliefd wordt, leeft in zo’n zelfde ‘onderwaterkamer’, een kamer waarin je als in een aquarium kijkt, aldus Zwagerman, waar je als onschuldig voyeur terloops een glimp opvangt van iemands alledaagse bezigheden.

Hij was zo aan het schilderij gehecht, dat hij zijn best deed het bij iedere herdruk weer op de cover te krijgen, maar in 1999 lukte dat niet meer. ‘Het was een moeilijk afscheid’ schrijft hij. Pas onlangs, in 2014, schrijft hij, zag hij het in het echt in het Museum of Modern Art in New York. Het was wilder en haastiger geschilderd dan de reproductie deed vermoeden. En zijn indruk, dat dit een moment van onschuldig voyeurisme was, bleek misplaatst: ‘Je kijkt, vanaf de door Hopper denkbeeldig gecreëerde plaats van een tegenovergelegen appartement, gewoon recht tegen een in rood gehulde kont aan. En wat voor kont! Tegen wil en dank worden we opgezadeld met de identiteit van een geniepige en stiekeme gluurder’. Zwagerman haalt Hitchcocks film Rear Window erbij, en de mogelijke inspiratie voor het werk, een verhaal over een glurende predikant, uit 1919, en brengt zo Hoppers doek tot leven.

Zwagerman heeft zijn rijk geïllustreerde essaybundel met de ondertitel ‘Schoonheid en onbehagen in de kunst’ opgedeeld in de secties Stilte, Schoonheid, Onbehagen en Verdwijnen. Dit verhaal over Hopper staat in de sectie Onbehagen, over kunst die op fascinerende manier het onbehagen van het leven zichtbaar maakt. Die sectie is het hoogtepunt van de bundel, omdat Zwagerman daar vrijelijk appels en peren vergelijkt, zoals hij het noemt, en moeiteloos schakelt tussen de gruwelen en angsten van Goya, Caspar David Friedrich, Munch en Bacon. Hij neemt je soepel mee in een verhandeling over de existentiële dreigingen van ‘vuil weer’ in landschapskunst van Jan van Goyen tot Gerrit Benner en de hedendaagse schilder Robert Zandvliet.

Eline Vere

Werk van Félix Vallotton, Botticelli, Koos Breukel, Rob Scholte en Thom Puckey brengt hij in verband met de roman Eline Vere van Couperus, met goed gekozen citaten. En en passant komt hij met magistraal uitgewerkte observaties over ‘O, de zeggingskracht van een vrouwenhand…’

Het is veel, wat Zwagerman behandelt. Hij noemde zichzelf in het interview dat hij een paar dagen voor zijn dood gaf aan HP/De Tijd een ‘nieuwsgierig handenwrijvende’ toeschouwer – en van beeldende kunst is hij dat zeker. De index met kunstenaars die hij behandelt beslaat elf pagina’s. Hij heeft over bijna allen wel iets opmerkelijks te zeggen, van herman de vries tot Marlene Dumas. En er is geen schrijver in Nederland die zo poëtisch kan filosoferen over het Niets in de kunst, of het Wit in de kunst als hij. En al helemaal niet over de haast religieuze behoefte en mogelijkheid om ‘te verdwijnen’ in kunstwerken, zoals die van Rothko, en de verlossende leegte van kunst, of het protest tegen het aanwezig zijn, dat hij in kunst waardeert. Hij schrijft daar veel over. Te veel denk je soms. Maar dat komt misschien omdat dit boek door zijn dood ook zijn verdwijning markeert en in feite zijn afscheid van ons is. Het is een moeilijk afscheid.

Productinformatie

'Hij sprak zonder cynisme, maar met pure hartstocht en geestdrift over kunst. God, wat heeft Zwagerman ons veel geleerd.'- Matthijs van Nieuwkerk Soms horen we louter stilte, of veronderstellen we stilte te horen. Maar wie heeft ooit stilte gezíén? Hoe ziet stilte eruit? Hoe druk je de afwezigheid van geluid uit in beeld? De Belgische kunstenaar Luc Tuymans stelde eens dat kunstwerken, willen ze effect sorteren, 'de immense intensiteit van stilte' moeten verspreiden. De stilte van het licht is een onderzoek naar facetten van die immense stilte. Misschien belichaamt stilte in de kunst een verlangen om er niet te zijn. Dit verlangen vormt voor Zwagerman de aandrijfmotor in De stilte van het licht. 'Een van de waardevolste schrijvers van de Lage Landen. Dat hij aldoor nóg beter wordt, is een zegen.' - Humo over Alles is gekleurd 'Een schitterende en nu al klassieke ode aan de Amerikaanse cultuur.' - Bert Wagendorp in de Volkskrant over Americana 'Deze essays in een ruk lezen is als een lange reis door Amerika. Zwagerman toont zich een gepassioneerd schrijver.' - Simone van Saarloos in NRC Handelsblad over Americana 'Joost Zwagerman komt heel dicht bij het onbereikbare nabije.' - K. Schippers over De stilte van het licht

Productkenmerken

ISBN 9789029589888
Auteur Joost Zwagerman, Joost Zwagerman
Uitgever De Arbeiderspers
Datum uitgave 20150901
Lengte (in mm) 216
Breedte (in mm) 135
Dikte (in mm) 27
Aantal pagina's 376

Recensie van klanten

Schrijf uw eigen recensie

U recenseert: De stilte van het licht

  •  
    1 ster
    2 sterren
    3 sterren
    4 sterren
    5 sterren
    Beoordeling

* Vereiste velden