Xi Jinping staat in de lange machtstraditie van de Chinese keizers

De lange geschiedenis van China is rijk en divers, laat een beknopt maar inzichtelijk overzicht zien. Maar onder Xi Jinping tellen steeds minder Chinezen mee.

Toen Xi Jinping in 2012 aantrad als leider van China lanceerde hij vrijwel onmiddellijk een grote anticorruptiecampagne tegen de „tijgers” en de „vliegen”, respectievelijk hoge en lagere ambtenaren die zich bezondigen aan omkoping, zelfverrijking en machtsmisbruik. Inmiddels zijn volgens schattingen al zeker vier miljoen van die tijgers en vliegen opgepakt en vervolgd.

Xi plaatste zich daarmee in een lange traditie. Vele Chinese keizers bonden de strijd aan met corruptie, die zij net als Xi zagen als bedreiging voor hun heerschappij. Ming-keizer Hongwu, die van 1368 tot 1399 regeerde, liet betrapte hoge ambtenaren villen en hun huid tentoonstellen. Ook beperkte hij het aantal gangen bij banketten tot vier (en soep), een soberheidscampagne die Xi eveneens tot inspiratie diende.

Ook in een ander opzicht spiegelt Xi de keizers die hem voorgingen. In 2018 liet hij het Volkscongres de bepaling schrappen die China na de dood van Mao invoerde om de leider te beperken tot twee termijnen. Xi kan daardoor de rest van zijn leven aanblijven; een situatie die op het Chinese internet werd vergeleken met de Qing-dynastie. Het plaatst Xi wel voor hetzelfde probleem als de keizers voor hem: het opvolgingsvraagstuk, dat vaak met grof geweld werd beslecht.

Kennis van het verleden helpt om het moderne China te begrijpen. Hedendaagse Chinese nationalisten bewonderen keizer Qin Shihuang, die in de derde eeuw voor het begin van onze jaartelling China verenigde, en zo een inspiratiebron is voor wie de ‘hereniging’ van Taiwan met het moederland nastreeft of Oeigoers of Tibetaans separatisme vreest. Qin staat ook te boek als een wrede tiran, die tegenstanders meedogenloos uit de weg ruimde en alle historische geschriften liet vernietigen om de geschiedenis naar zijn hand te kunnen zetten. Zowel door zijn critici als door hemzelf werd Mao met deze keizer vergeleken.

Maar dat in het China van Xi Jinping voor werkelijke diversiteit steeds minder ruimte is, laat journalist Emily Feng zien in haar boek Laat alleen rode bloemen bloeien. Chinezen, dat zijn in de hedendaagse definitie Han-Chinezen, die Mandarijn spreken en die niet dwarsliggen bij de vervulling van Xi’s Chinese Droom.

Feng, die van 2017 tot begin 2023 als correspondent voor de Financial Times en later de Amerikaanse publieke omroep NPR in China werkte, vertelt in haar boek de verhalen van de vele Chinezen die ze ontmoette die niet aan dat beeld voldoen, en daardoor steeds verder in de verdrukking komen.

Deels zijn dat bekende verhalen; de meedogenloze onderdrukking van de Tibetanen en de Oeigoeren, de systematische ontmanteling van vrijheid in Hongkong. Maar Feng vertelt ook over de Hui, een bevolkingsgroep zichzelf als door en door Chinees beschouwt en uiterlijk niet van de Han is te onderscheiden, maar de islam aanhangt en daarom door de autoriteiten wordt gewantrouwd.

Banaan

Bij de Chinezen die Feng portretteert – advocaten, vrouwen, boekverkopers – daalt langzaam maar zeker het besef in dat ze er niet echt bijhoren, ook al voelen ze zich Chinees en zijn ze loyaal aan het bewind. Zoals bij Adiya uit Binnen-Mongolië – een autonome regio waar de positie van de Mongoolse taal officieel wordt erkend en beschermd. Zelf leert hij als kind Mandarijn, maar als hij merkt hoe die taal het Mongools in zijn regio systematisch verdringt, begint hij taalklasjes voor kinderen en sluit zich aan bij protesten tegen de steeds grotere rol van het Mandarijn in het schoolcurriculum. Het brengt hem in de problemen, zeker als de politie ontdekt dat hij beelden verzamelde van de protesten in Hongkong tegen het gezag van Beijing. Adiya vluchtte naar Thailand, en woont nu in Canada.

Voor Feng is Chinese identiteit niet alleen een journalistiek onderwerp, het is ook persoonlijk. Fengs Chinese ouders verhuisden naar de Verenigde Staten, waar zij werd geboren en opgroeide. Feng beschouwt zich als ‘cultureel Chinees’ en als ze zich als correspondent in China vestigt maken de autoriteiten haar duidelijk dat ook zo te zien: als Chinees wordt ze geacht „het Chinese verhaal goed te vertellen”.

Maar in 2023 verhuisde ze noodgedwongen naar Taiwan nadat de autoriteiten hadden geweigerd haar accreditatie te verlengen. Volgens staatsmedia was ze „een verrader van het ras, die zich voor het karretje van ‘een vijandige buitenlandse macht’ had laten spannen”. Ze noemden haar een „banaan” – geel van buiten, wit van binnen.