Een debuutroman die voelt als het begin van een vlammend schrijverschap

In De waanzinpartituur word je onverbiddelijk meegenomen in de monoloog van een eigenzinnige vrouw. Met deze soevereine debuutroman laat Emma van Hooff zien dat ze een groot taalgevoel heeft.

Wie is er hier nou gek? Zij niet, vindt Am. Terwijl zij wel in een „gesticht” tussen de „gestoorden” zit, zoals ze zelf giftig opmerkt, en haar moeder doodleuk thuis. Ja, ze is misschien bijna gek gemáákt, gewórden, maar haar moeder is het probleem, de aanstichter, de kwade genius die haar tot waanzin heeft gedreven. Met haar beschermdrang, de benauwende, bezitterige greep die ze altijd op haar dochter hield. Zij hield Am binnen, in het huis in de duinen waar hun voormoeders nog rondwaren, ver van de buitenwereld, van het leven.

Dat wil de 31-jarige Am duidelijk maken. Ze richt zich tot ons in een monoloog, waaruit de roman De waanzinpartituur van Emma van Hooff (1997) bestaat. „De waarheid is dat ik wil verklaren waarom ik hier zit, waarom ik hier mijn tijd verdoe door te luisteren naar het gezwam van die andere gestoorden. Hun woorden vlammen niet, er zit geen geheim in, er zit geen verbond met hun geest in”, aldus Am. Om geloofd te worden haalt zij in haar vertelling wél alles uit de kast: „Ik moet dieper afdalen, zie je, niet het sprookjesbos in zoals de andere gestoorden, niet Holle Bolle Gijs, niet mammie dit en pappie dat, maar de geest uit de verrotte boomstam trekken, het lijk leren liplezen.”

Zo hoog is ook de inzet van Emma van Hooff, die eerder van zich liet horen met de dichtbundel Placebomens (2022) en nu indruk maakt met een buitengewoon soevereine debuutroman. Ze laat met De waanzinpartituur zien dat ze precies weet wat ze doet, groot taalgevoel heeft, dat ze het vele dat ze te berde brengt heel goed kan doseren. Zo weet ze van Ams relaas iets te maken waarvan de hoofdpersoon gelooft dat ze ons ermee kan overtuigen, dat het niet ontspoort, terwijl je als lezer er ook door uitgedaagd blijft worden: je kunt met evenveel reden erin meegaan als eraan twijfelen.

Het is niet alleen gekte

Ligt het misschien toch aan Am zelf? Zo’n boomstamgeest of liplezend lijk staat niet op zichzelf: ze heeft de neiging zich te laten meevoeren in haar eigen associaties, in het gothic sfeertje rond het duinhuis (nabij kliffen waar zelfmoordenaars zich af storten) of in vergelijkingen van zichzelf met Jezus – daardoor kun je haar een onbetrouwbare verteller gaan vinden. Maar het is niet alleen gekte die je leest: Am komt ook hooggevoelig en intelligent over, ze heeft nou eenmaal een eigenzinnig hoofd, en is het verboden dat haar verbeelding tot in hogere sferen opwiekt?

En trouwens: wordt het niet eigenlijk victim blaming als je haar wantrouwt? De feiten, die door het relaas heen schemeren, lijken niet bepaald voor haar moeder te spreken. En slim en doortastend lijkt Am ook, met haar verteltempo dat meesleurt en vasthoudt, ze is er alert op als ze in haar grilligheid de regie dreigt te verliezen. In haar vertelling mag alles dan door elkaar lopen – herinneringen, een groepstherapiesessie, associaties en dialogen, realisme en verbeelding, waan wellicht – maar toch duurt de verwarring nooit lang en houdt Am je in haar greep. Waardoor je ook steeds meer van haar gaat houden, of dat nu verstandig is of niet.

Van Hooffs trefzekerheid plaatst haar meteen naast illustere voorgangers, naast romans waarin je ook al zo onverbiddelijk in iemands mogelijk gemankeerde bewustzijn gezogen werd (Cliënt E. Busken, Confrontaties, Mijn lieve gunsteling). Bovendien maakt Van Hooff indruk met haar eigenheid: met de geesten die ze uit verrotte boomstammen trekt en de lijken die ze laat liplezen, met haar lef, haar (nét genoeg beteugelde) wildheid. De waanzinpartituur voelt als het begin van een vlammend schrijverschap.