Goden, farao's en modern Egypte

Rechtstreekse vlucht en aankomst in de avond om 21.40 uur in het bruisende Caïro, de ‘stad met de duizend minaretten’, met ruim 20 miljoen inwoners de grootste stad van Afrika. Weggestopt in het moderne stedelijke gebied ligt een van ’s werelds oudste islamitische steden. Het historische centrum op de oostelijke Nijloever, op de Werelderfgoedlijst van de Unesco, telt niet minder dan 600 monumenten. Transfer naar het hotel en overnachting in Caïro.

De hele dag in het teken van de spectaculaire Egyptische oudheid versus moderne tijden. In de ochtend een uitstapje naar de necropolis Sakkara, bekend om indrukwekkende, oude en recente, archeologische vondsten. De Universiteit Leiden en het Rijksmuseum van Oudheden waren ruim veertig jaar betrokken bij de opgravingen, gecoördineerd door het Nederlands–Vlaams Instituut. De getrapte piramide van Djoser en Dasjoer, een koninklijke necropolis met de Rode Piramide en de Knikpiramide van Snofroe, de eerste ‘echte’ van Egypte, blijven fascinerend.

In de middag een rondleiding in het ‘GEM’, het Groot Egyptisch Museum, dat het oude Egyptisch Museum vervangt. De nieuwe verblijfplaats van de schatten uit de Egyptische oudheid is enorm. Het museum staat op enige afstand van de hoger gelegen piramiden, maar afmetingen en ontwerp doen er niet voor onder. Later in de middag een diner in het Nederlands-Vlaams Instituut in Caïro (NVIC) en introductie door directeur Marleen de Meyer. Hier gaat Joris Luyendijk in gesprek met Charlie Ubbens, correspondent in Caïro.

Op de westoever ligt wat nog altijd Thebe genoemd wordt, de necropolis met de dodentempels en de valleien der Koningen, der Koninginnen en der Edelen. De excursie van vandaag voert naar de Vallei der Koningen, waar de meeste farao’s van de 18de tot en met de 20ste dynastie begraven zijn in uit de rotsen gehouwen tomben. Verderop bevindt zich de Vallei der Koninginnen, waar de echtgenotes van de farao’s een laatste rustplaats vonden. Hier worden de indrukwekkendste graven bezichtigd. In de middag een bezoek aan het Deir El Bahari-complex, de tempel van de artistieke koningin Hatsjepsoet en een rit langs de indrukwekkende kolossen van Memnon, twee enorme, 18 meter hoge, kwartsen zitbeelden van Amenhotep III, te midden van akkers – van de dodentempel waar ze voor stonden geen spoor. Overnachting in Luxor, aan boord van het schip.

Vanochtend Edfoe, bekend in de Grieks-Romeinse tijd als Apollonopolis Magna, naar de god Apollo. Edfoe is een stadje van 60.000 inwoners, tussen Esna en Assoean, met een beroemde Horustempel uit de Griekse periode naast een onopvallende, maar uiterst belangrijke vindplaats met Romeinse, Griekse en Byzantijnse lagen boven een nederzetting genaamd Tell Edfoe uit het Oude Rijk, zo'n drieduizend jaar geleden. De Horustempel is het doel van onze excursie. Dit is een van de best bewaarde heiligdommen in Egypte, gebouwd in de Ptolemeïsche periode, tussen 237 en 57 v. Chr. De inscripties op de muren geven belangrijke informatie over taal, mythe en religie in de Grieks-Romeinse periode in het oude Egypte. Horus, met de valkenkop, was de persoonlijke god van de farao’s. De middag op het water is gereserveerd voor lezingen aan boord.

Vanochtend afmeren in Assoean. In de oudheid was het de zuidelijke grensstad, bekend als Swenett, later als Syene, net boven het laatste cataract van de Nijl, voor de oude Egyptenaren dus het begin van de rivier, die hier 650 meter breed is. Het eiland Elephantine, een sterke verdediging tegen de Nubiërs, ligt nu in Assoean; het was de woonplaats van de ramgod Chnoem, god van de cataracten. De ochtend excursie leidt naar de Philae-tempel (Heiligdom van Isis), door Unesco verplaatst naar Agilkia eiland, voor het enorme stuwmeer, ontstaan door de Assoean-dam, en de Onvoltooide Obelisk, die vanwege een barst halverwege werd achtergelaten in de granietgroeve. 's Middags een uitstap naar de Assoeandam, een constructiewonder uit de jaren zestig van voorhanden graniet en met steun van de Sovjet-Unie. Nasser beoogde een eind te maken aan de periodieke overstromingen van de Nijl, het land te irrigeren en van elektriciteit te voorzien. Afsluitend een stop in een Nubisch dorp. De liefhebbers kunnen optioneel aan een faloekka-boottocht deelnemen. Vertrek richting Aboe Simbel.

Vanochtend bezoek aan Aboe Simbel, bekend om de tempels van Ramses II. Ramses bouwde de tempels voor zichzelf in het oude Nubië. De Grote Tempel heeft vier kolossale, uit rots gehouwen beeltenissen van Ramses II, zittend met de dubbele kroon van Neder- en Opper-Egypte. Tussen en naast de benen van de farao’s zijn – veel kleiner – prinsen, prinsessen en koningin Nefertari afgebeeld. De middag op het water is gereserveerd voor lezingen.

In de ochtend Kom Ombo, in de faraonische tijd Nubt, hetgeen gouden stad betekent, hoewel het in elke dynastie een garnizoensstad was, in een bocht van de Nijl, waar zich heilige krokodillen koesterden in de zon. Het plattelandsstadje is beroemd om de dubbeltempel, enerzijds gewijd aan de valkengod Haroëris (Horus) en anderzijds aan de krokodillengod Sobek. Er is een reliëf met de oudste voorstelling van chirurgische instrumenten ter wereld. In de middag bezoek aan Esna, een kleine stad, tegenwoordig centrum van katoenteelt. De belangrijkste bezienswaardigheid is de door Ptolemaeus IV gebouwde tempel gewijd aan Khom, of Khnum, de ramkoppige scheppingsgod, met een wonderbaarlijk goed bewaard gebleven, grote hypostyle zaal uit de tijd van keizer Claudius. De kade van Esna is versierd met de cartouche van keizer Marcus Aurelius uit 160-180 n. Chr. De Esna-sluis is tevens bezienswaardig.

Dendera herbergt een van de best bewaard gebleven tempelcomplexen uit de oudheid: de Tempel van Hathor, gebouwd tijdens de Ptolemaeïsche periode (4e–1e eeuw v.Chr.) en afgewerkt onder Romeinse keizers, gewijd aan Hathor, de godin van muziek en vruchtbaarheid. Van bijzonder belang zijn de astronomische plafonds, waaronder de beroemde ‘Dendera-zodiac’ (het origineel bevindt zich in het Louvre), met kosmologische voorstellingen en Egyptische sterrenbeelden.
Het tempelcomplex bevat tevens crypten, heilige meren en bijkomende kapellen, waaronder een heiligdom dat waarschijnlijk werd gebruikt voor het jaarlijkse ritueel van het tonen van het beeld van Hathor aan de zon.

Na afmeren in Luxor transfer naar de luchthaven en vlucht naar Caïro. Na de aankomst een bezoek aan het Baron Empain-paleis, gebouwd begin 20e eeuw voor de Belgische industrieel en ondernemer Édouard Louis Joseph, baron Empain, die Heliopolis ontwikkelde als een nieuwe, luxe woonwijk aan de rand van Caïro. 's Middags tijd ter eigen beschikking, bij voorbeeld in het islamitische deel van Caïro. Afscheidsdiner. Overnachting in Caïro.